asemanepak

هوای پاک زندگی زیبا

الودگی هوا و حقوق بشر

 

 

کيفيت محيط پيرامون ما بويژه آندسته از عناصري که ارتباط مستقيم با حيات انسانها، جانوران و گياهان دارند نيازمند مراقبت و کنترل است. شکي نيست که عنصر هوا به عنوان مهمترين عامل حيات بر روي کره زمين از ساير عوامل نيازمند مراقبت و توجه بيشتري است، اهميت اين عامل به قدري حياتي است که بدون وجود آن حتي براي چند دقيقه امکان زندگي وجود ندارد به عبارت ديگر شايد بتوان بدون غذا و آب چند روزي زنده ماند اما بدون وجود عنصر هوا حتي براي چند لحظه امکان زندگي وجود ندارد .

امروزه برخورداري از يک محيط زيست سالم وعاري از آلودگي براي شهروندان جزئي از حقوق بشر محسوب مي شود و در اسناد بين المللي و داخلي مورد تاکيد قرار گرفته است.مطابق اصل نخست اعلاميه استکهلم « انسان از حقوقي بنيادين براي داشتن آزادي و برابري و شرايط مناسب زندگي در محيط زيستي که به او اجازه زندگي با حيثيت و سعادتمندانه را بدهد برخود دار است » لذا بر اين اساس حق برخورداري از هواي سالم و پاک وعاري از آلودگي براي شهروندان و تضمين آن در راستاي «حق بر محيط زيست سالم» جز» حقوق اوليه هر شهروند مي باشد.

1- بحران آلودگي هوا

آلودگي يکي ازنخستين ومهمترين مشکلات زيست محيطي به شمار مي رود که به دنبال افزايش مصرف انواع سوخت هاي فسيلي واختراع و توليد روز افزون اتومبيل وگسترش صنايع به ويژه در شهرهاي شلوغ بوجود آمده است که بايدبراي کنترل ومقابله با آن فکري مي شد.با شکل گيري برخي حساسيتها نسبت به اين موضوع که مي رفت سلامت عمومي ومحيط زيست را به خطر اندازد قوانين ومقررات مختلفي براي مقابله با آن توسط دولتها به تصويب رسيد. اين جريان از کشورهايي آغازگشت که اين آلودگي شدت بيشتري به خود گرفته بود وعواقب آن رابه عينه لمس نموده بودند کم کم دراکثر کشورها قوانين ومقررات ونظامات گوناگوني براي کنترل ومقابله بااين آلودگي به تصويب رسيدودرکنارآن نهادها وارگانهاي اجرايي خاص وويژه اي نيز براي مقابله با اين پديده و تضمين اجراي قوانين تاسيس گرديدو روز به روزبا افزايش اين قسم ازآلودگي وجهاني شدن آن لزوم پاسخگويي به اين پديده بيش از پيش احساس گرديد. مسئله اساسي تردراين زمينه اين است که به واقع حقوق وابزارهاي متکي برآن چه نقشي مي توانند در فرايند مقابله باتباهي هاي زيست محيطي به طوراعم وآلودگي هوا به طور اخص داشته باشند؟وآيا مي توان با توسل به ابزارهاي حقوقي پيش بيني شده چاره اي براي اين مشکل انديشيد؟ آيا حقوق نيزبه مانند ساير راه حل هاي فني محکوم به شکست است؟

2- حق هواي پاک

آلودگي هوارا مي توان به هرگونه تغييردر ترکيبات ايده ال که باعث تغيير کيفيت آن شده به گونه اي که براي سلامتي عمومي مضر باشد تعريف نمود.

حق بر هواي پاک از زير مجموعه هاي حق بر محيط زيست سالم به شمار مي رود و در برخي قوانين بر « حق تنفس بر هواي پاک » صحه گذاشته شده است . بر اساس اين حق هر شهروندي حق دارد در هوايي پاک و سالم تنفس نمايد و دولتها مکلف به اتخاذ تدابيري براي تضمين آن مي باشند.

در حقوق فرانسه زمينه هاي اوليه شناسايي اين حق به قانون دوم اوت 1961 مربوط به مقابله با آلودگي هوا و ساير بوها باز مي گردد. در ماده 1 قانون 30 دسامبر 1996 مربوط به هوا و استفاده منطقي از انرژي (ماده 1-220 کد محيط زيست فرانسه) بر« حق هر کس بر تنفس در هوايي که مضر به سلامتي اش نباشد» تاکيد گرديده و مورد شناسايي واقع شده است.با اينحال از آنجا که خود شهروندان نيز در آلوده نمودن هوا بعنوان بازيگر اصلي (به  ويژه از طريق اتومبيل) نقش اصلي را ايفا» مي نمايند در حقوق فرانسه به ارتباط و همکاري و مشارکت اشخاص عمومي و خصوصي براي اجراي اين حق اشاره شده است و ساز و کار حقوقي براي آن پيش بيني شده است. با اين حال گروهي از نويسندگان اين حق را مورد انتقاد قرار داده اند و به ويژه مشکلاتي که ناشي از اجراي آن به وجود مي آيد اشاره نموده و اينکه اصولا اين حق را بايد به صورت کلي در قالب حق بر محيط زيست تحليل نمود.

3- حق  اطلاع از کيفيت هوا

حق براطلاع رساني نسبت به کيفيت هوا واثرات آن برروي سلامتي و محيط زيست بر اساس ماده 4 قانون 1996 (ماده 6-221 ک . م .ف) شناسايي وتضمين گرديده است اين حق از موضوعات پيشرفته مطروحه در اين قانون مي باشد. کليه شهروندان به ويژه در مناطقي که با مشکل آلودگي هوا مواجه هستند حق دارند از کيفيت هوا اطلاع پيدا کنند اين حق صرفا شامل اطلاع رساني فني صرف نيست. بلکه بايد ميزان اثرات آلودگي هوا برروي سلامتي و محيط زيست نيز بطوريکه براي مردم قابل درک بوده معلوم شود.مطابق بخشي ازاين ماده:

«...نتايج مطالعات اپيدميولوژيک مربوط به آلودگي هوا و نتايج مطالعات آلودگي هوا مرتبط با محيط زيست و همچنين اطلاعات و پيش بيني هاي مربوط به نظارت بر کيفيت هوا ، پخش مواد آلاينده در جو و مصارف انرژي موضوع يک انتشار دوره اي خواهد بود ... دولت هر ساله موظف است فهرستي از ميزان پخش مواد آلاينده و مصرف انرژي را منتشر کند همچنين گزارشي در خصوص کيفيت هوا و تغييرات ممکنه در آن و اثرات آن بر سلامتي و محيط زيست را منتشر خواهد کرد ... »

همچنين براي دسترسي عموم به محدوديتهاي آلاينده ها و استانداردهاي پذيرفته شده مطابق حکم 10 ژانويه2000 کيفيت هوا بين عدد يک تا 10 تنظيم گرديده است که عدد يک نماينگر کيفيت بسيار خوب و عدد 10 نمايانگر کيفيت بسيار بد هوا است.

4- ارتباط آلودگي هوا با

حق  حيات

حق بر حيات از حقوق ذاتي هر شخص انساني است که بايد بموجب قانون حمايت مي شود اين حق در اسناد حقوق بشري مورد تاکيد قرار گرفته است .در خصوص ارتباط اين حق با محيط زيست نيز پيوندي ظريف برقرار است و مي توان گفت که حيات هر انساني بستگي به کيفيت محيط زيست او دارد و اين موضوع هم شامل «صرف حيات» و هم شامل «کيفيت حيات» مي شود و در هر دو بعد با محيط زيست ارتباط دارد در زمينه آلودگي هوا و حق بر حيات نيز مي توان اينگونه استدلال کرد که با توجه به اهميت عنصر هوا در زندگي انسانها رابطه مستقيمي بين حفاظت از هوا در برابر آلودگي و حق برحيات وجود دارد به عبارت ديگر وجود عنصر هوا مرتبط با صرف حيات و نبودن آلودگي در آن مرتبط با کيفيت حيات مي باشد. بنابراين براي تعيين حداقلي از کيفيت زندگي و حيات براي شهروندان لزوم مقابله با آلودگي هوا اهميت ويژه اي دارد.

5- ارتباط آلودگي هوا با

حق  سلامتي

شايد مهمترين دليل لزوم مقابله با آلودگي هوا در ارتباط با آثاري باشد که اين آلودگي بر سلامتي افراد مي گذارد و خطراتي است که از اين ناحيه شهروندان را تهديد مي کند.

هوا مهمترين عامل در حيات انسانها است و اگر آلودگي آن از سطح خاصي تجاوز کند باعث ايجاد خطرات مستقيم و غير مستقيم بر سلامتي انسان خواهد بود. اين خطرات به ويژه نسبت به افراد حساس(ازجمله بيماران مبتلابه آسم)،کودکان و سالخوردگان حائز اهميت است. در فضاهاي شهري ذرات معلق و مونواکسيد کربن مهمترين آلاينده هاي هستند که منجر به بيماري قلبي، تنفسي و عروقي مي شوند.

ذرات معلق معمولا از وسايل نقليه در حال تردد منتشر شده و هنگامي که انسان در اين هوا تنفس مي کند. اين ذرات بسيار ريز و معلق به راحتي وارد ريه ها شده و در کوتاه مدت باعث بروزانواع بيمارهاي تنفسي و در بلند مدت منجر به سرطان مي شوند.

مونواکسيد کربن نيز که اغلب ناشي از وسايل نقليه و استعمال دخانيات است داراي آثار زيانبار قلبي و عروقي بويژه نسبت به افراد آسيب پذير مي باشد از جمله مهمترين آثار آلاينده هاي هوا بر سلامتي جسماني عبارتند از مسمويت، ناراحتي هاي شديد چشمي، سياتيک، سل، سرطان، روماتيسم، بيماريهاي عروقي، اختلالات زايمان، خارش چشم، تحريکات سيستم تنفسي، افزايش حساسيت، آسم و تنگي نفس است و از آثار رواني آن مي توان به افسردگي، افزايش احساس خفه شدگي، عصبانيت، بي حوصلگي، افت ضريب هوشي و اثراتي که بر منابع ديداري از جمله شفافيت هوا و تاثير ناگوار ناشي از زشت شدن ساختمانها و مناظر چشم انداز و زيبا و«حق منظر» مي گذارد اشاره نمود.

در اين راستا مي توان گفت که برخورداري از سلامتي در برابر عوامل آسيب رسان حق هر شهروندي است و رعايت اين حق بويژه نسبت به افراد آسيب پذير (کودکان سالخوردگان و بيماران) اهميت فوق العاده اي دارد «حق بر سلامتي» و برخورداري از حداقل استانداردهاي زيست جمعي در اسناد مختلف بين المللي مورد توجه قرار گرفته و برخورداري از استانداردهاي قابل حصول سلامتي را مورد شناسايي قرار داده است و براي دولتها در اين زمينه تعهدات سلبي و ايجابي ايجاد نموده که از جمله تعهدات سلبي دولتها در ارتباط با آلودگي هوا و حق بر سلامتي مي توان به«تعهد به اجتناب از آلوده ساختن غير قانوني هوا» اشاره نمود بنابراين مي توان گفت که آلوده کردن غير مجاز هوا نقض حقوق شهروندي و حق بر سلامتي محسوب مي شود و نياز به راهکارهاي حقوقي مقابله با اين نقض کاملا احساس مي گردد .

نویسنده: علي مشهدي دانشجوي دكتري حقوق عمومي دانشگاه شهيد بهشتي

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/11/21ساعت 20:32  توسط faezeh  | 

هواشناسی الودگی هوا

مقدمه

شرایط هواشناسی اثر قابل ملاحظه‌ای در مسئله آلودگی هوا دارند. پارامترهای هواشناسی تأثیر گذار بر مسئله آلودگی هوا را می‌توانیم به دو دسته اولیه و ثانویه تقسیم بندی کنیم. پارامترهای اولیه عبارتند از: جهت و سرعت باد ، دما ، ارتفاع آمیختگی و پارامترهای ثانویه عبارتند از بارش ، رطوبت ، تابش و دید. این پارامترها بطور قابل ملاحظه‌ای تابع عرض جغرافیایی ، فصل و توپوگرافی هستند. همانطوری که شرایط آب و هوایی بر شدت آلودگی تأثیر می‌گذارد، آلودگی هوا نیز شرایط آب و هوایی را تغییر می‌دهد. مثلا آلودگی هوا سبب کاهش دید ، افزایش فراوانی و مدت مه‌های غلیظ (fog) و کاهش تابش ورودی خورشید شود. همچنین بارندگی و رطوبت نسبی در شهرها ممکن است به ترتیب بیشتر و کمتر گردد.



img/daneshnameh_up/b/bc/alodegi.jpg

پراکنش و پخش

در هواشناسی آلودگی هوا و کلمه Dispersion (پراکنش) و Diffusion (پخش) بسیار کاربرد دارند. Dispersion یا پراکنش به حرکت یا انتقال آلاینده‌ها بطور افقی یا قائم توسط باد اشاره می‌کند. در حالیکه Diffusion یا پخش به رقیق شدن آلاینده‌ها اشاره دارد. پراکنش در جهت قائم توسط پایداری جوی کنترل می‌شود، در حالی که پراکنش افقی با جهت باد تعیین می‌شود. Diffusion یا پخش عمدتا نتیجه‌ای از تلاطم (Turbulence) در جو می‌باشد و بستگی به تغییرپذیری ویژگیهای رژیم باد دارد.

تربولانس (Turbulence)

جریان تلاطمی ، جریانات بسیار نامنظم ، تقریبا تصادفی و غیر تصادفی و غیر قابل پیش بینی هستند. آنها اغلب به شدت چرخشی و دارای حرکات قابل پراکندگی و پخش شدن هستند. تلاطم عموما به طبیعت ظاهرا نامنظم (آشفته) بسیاری از جریانات شاره اشاره می‌کند که به شکل افت و خیزهای نامنظم و تقریبا تصادفی سرعت و دما در اطراف مقدار میانگین ظاهر می‌شوند. افت و خیزهای نامنظم در یک جریان متلاطم در یک نقطه معین تابع زمان و در یک زمان معین تابع مکان هستند. تلاطم بیشتر در سطح زمین (لایه سطحی) موجود است.

پایداری جوی

قبل از تشریح پایداری چند تعریف اساسی در اینجا عنوان می‌شود. بسته هوا به یک تکه از جو اطلاق می‌شود. فرآیند بی‌درو ، فرآیندی است که طی آن هیچگونه تبادل گرمایی با محیط انجام نمی‌شود. مثلا تغییر حجم یا فشار هوا و یا دمای آن ممکن است بدون آنکه تبادل گرمایی صورت گرفته باشد، انجام شود. بسیاری از تغییرات فشاری و دمایی در جو بی‌درو هستند، به همین دلیل هوا هادی ضعیف گرما است و آمیختگی هوا با محیط اطرافش به آرامی صورت می‌گیرد. فرآیندهای تابشی فقط تغییرات کوچک را طی زمانهای کوتاه ایجاد می‌کنند. اگر یخ بسته هوای خشک صعود یا نزول نماید، به صورت بی‌درو منبسط یا منقبض خواهد شد و بنابراین به منطقه با فشار کمتر یا بیشتر وارد می‌شود. همانطوری که بسته هوا منبسط یا منقبض می‌شود به اندازه ْc/km 8/9 یا c/km 10ْ سرد یا گرم خواهد شد. این میزان تغییر دما را Dry adiabatic laps rate یا (DALR) می‌گویند.

در مورد هوای مرطوب ، اگر به میزان DALR سرد شود بایستی غیر اشباع باقی بماند. سرمایش بی‌درو هوای اشباع یا هوایی با رطوبت 100% منجر به تراکم (Condensation) رطوبت آن هوا و عاقبت
ابر تشکیل خواهد شد. فرآیند تراکم مقداری گرمای نهان آزاد می‌شود و این گرما سرمایش آدیاباتیکی را جبران خواهد کرد. در نتیجه میزان سرمایش هوای اشباع کمتر از هوای غیر اشباع است. به همین دلیل (Saturated adiabatic lapse rate (SALR کمتر از DALR است. اندازه SALR بستگی به دمای هوا دارد زیرا هوای گرم قادر به نگهداری مقدار بیشتری از رطوبت نسبت به هوای سرد می‌باشد.

دمای بالاتر هوای مرطوب و SALR کمتر به دلیل آزاد شدن گرمای بیشتر طی فرآیند تراکم است. مثلا SALR در مناطق استوایی 4 درجه سانتیگراد بر کیلومتر با دمای هوای حدودا 30Cْ می‌باشد، در حالی که که در عرضهای بالاتر با دمای هوای حول و حوش 0Cْ ، SALR حدود 7Cْ بر کیلومتر می‌باشد. به دلیل آنکه جو همیشه خشک یا اشباع نیست، لپس ریت محیطی ELR) Environmental Laps (rate اغلب کمتر از DALR و SALR است. میانگین جهانی آن Global average) c/km 5.6 Cْ) می‌باشد. بعضی مواقع ELR ممکن است بیشتر یا کمتر از SALR برای بسته هوای خشک یا اشباع باشد. اختلاف بین ELR و دولپس ریت آدیاباتیکی دیگر تعیین کننده پایداری یا ناپایداری جوی است.

بسته هوای غیر اشباعی با دمای 20 درجه سانتیگراد در سطح زمین به ارتفاع یک کیلومتری صعود می‌کند و دمای آن با مقدار DALR کاهش پیدا کرده و به 30Cْ می‌رسد. اگر ELR مقدار 8Cْ بر کیلومتر را داشته باشد، بنابراین هوای محیط در ارتفاع یک کیلومتری دارای دمای 12 درجه سانتیگراد است، بنابراین دمای بسته هوا کمتر از محیط اطرافش است. بنابراین چگالتر و سنگینتر و در نتیجه سطح زمین سقوط می‌کند. این حقیقت برای بسته هوای غیر اشباعی با دمای 4- درجه سانتیگراد صدق می‌کند و اگر از 3 کیلومتری به 2 کیلومتری نزول کند با مقدار DALR گرم شده و دمای آن در ارتفاع 2 کیلومتری بر 6Cْ خواهد رسید و بنابراین از محیط اطرافش گرمتر و سبکتر و بنابراین صعود خواهد کرد و به مبدأ اولیه‌اش بر می‌گردد. در هر دو مورد جو را
پایدار گویند و هیچ حرکت خالصی برای بسته هوا وجود نخواهد داشت. این موقعیت برای پخش قائم آلاینده‌ها مناسب نیست.



تصویر

بسته هوا به ارتفاع یک کیلومتری صعود کرده و دمای 10 درجه سانتیگراد را بدست خواهد آورد و این دما بیشتر از دمای محیط (9 درجه سانتیگراد) است، بنابراین دارای چگالی کمتر از محیط اطراف سبکتر از آن و به صعود خود ادامه خواهد داد. حال اگر بسته هوا تحت اثر نیرویی از ارتفاع 3 کیلومتری با دمای 13- درجه سانتیگراد به ارتفاع 2 کیلومتری سقوط کند دمایش 3- درجه سانتیگراد و بنابراین سردتر و چگالتر از محیط اطراف خواهد بود و به سقوط خود ادامه خواهد داد. در هر دو مورد هوا ناپایدار خواهد بود و بسته هوا پیوسته از مبدأ خود دور خواهد شد و بنابراین پراکندگی قائم آلاینده‌ها را خواهیم داشت. این مثالها برای هوای اشباع نیز بکار می رود. در مورد صعود ، سرمایش با مقدار SALR اتفاق می‌افتند و این SALR کمتر (بزرگتر از) محیط اطراف خواهد بود و بنابراین پایدار (ناپایدار) خواهد بود. حالت SALR< ELR < DALR را حالت پایداری شرطی یا ناپایداری می‌گویند، زیرا حرکت نهایی بستگی به محتوای رطوبت بسته هوای در حال صعود دارد. اما راه بهترین برای بیان مسئله پایداری با استفاده از سرعت باد ، شدت تابش (روز) و پوشش ابر در شب وجود دارد.

وارونگی دما

در حالت طبیعی کاهش دما با ارتفاع را داریم، یعنی ELR مثبت. حالت وارونگی حالتی است که افزایش دما با ارتفاع را داریم، یعنی ELR منفی. یعنی هوای گرم روی هوای سرد قرار می‌گیرد، که در این حالت جو به شدت پایدار است. وارونگی دما شاید بدترین حالت پراکندگی قائم آلاینده‌ها را نشان می‌دهد، زیرا تلاطم متوقف می‌شود و حرکات قائم جوی از بین می‌روند. پایه وارونگی ارتفاعی است که در آن نمایه قائم دما معکوس می‌شود و آن نقطه تغییر جهت منحنی است. پایه وارونگی ممکن است در سطح زمین قرار بگیرد (وارونگی سطح زمین) و اگر بالای سطح زمین قرار گیرد به آن Elevated or capping inversion می‌گویند. این وارونگی مانند درپوشی برای لایه مرزی جوی عمل کرده و از پخش قائم آلاینده‌ها جلوگیری می‌کند.

قله وارونگی جایی است که لپس ریت مثبت به لپس ریت منفی تبدیل می‌شود و دما با ارتفاع افت پیدا می‌کند. شدت وارونگی تفاوت دما بین قله و پایه است، در حالی که عمق آن تفاوت ارتفاع بین پایه و قله می‌باشد.




انواع وارونگی

وارونگی فرونشینی: این نوع وارونگی نتیجه‌ای از فرونشینی یا نزول هواست. هوای غیر اشباع باشد با میزان DALR گرم شده و در نتیجه افزایش فشار را خواهیم داشت و هوا منقبض می‌شود. پس هوای نزول کننده گرم است و دمای آن از هوای مثبت پایین خودش که از سطح زمین تأثیر می‌پذیرد، وارونگی بالاتر است. بنابراین در سطح زمین هوا سرد و در بالاتر هوا گرم می‌شود وارونگی اتفاق می‌افتد. این فرونشینی معمولا در یک منطقه گسترده در داخل آنتی سیکلونها یا پرفشارها اتفاق می‌افتد. آنتی سیکلونهای نیمه دائمی مناطق جنب حاره‌ای بر افزایش آلودگی این مناطق نظیر لوس آنجلس ، مکزیکوسیتی ، شانگهای و ژهانسبورگ تأثیر می‌گذارند.

مناطق تحت تأثیر blocking Hi دوره‌های طولانی‌‌تری از وارونگی فرونشینی را تجربه می‌کنند، در نتیجه رکود هوا و توسعه وارونگی فرونشینی اتفاق می‌افتد. زیرا با این وارونگی غلظت آلاینده‌ها بالا رفته و بر کیفیت هوا و دید جوی به سرعت تأثیر می‌گذارد. به این شریط Anticylonic gloom یا تیرگی یا تاریکی واچرخندی می‌گویند. در سطح زمین هوا تیره و تار ولی در ارتفاعات آسمان آبی و صاف داریم. وارونگیهای فرونشینی ممکن است در پشت کوهستانها بخصوص در شرایط هوای زمستانی سرد و صاف طی چند روز اتفاق بیافتند.

این مسئله به منجر بوجود آمدن استخر هوای سرد در دامنه رشته کوه می‌گردد. اگر شرایط جوی طوری باشد که هوا از بالای رشته کوه حرکت کند بنابراین در پشت کوه نزول کرده و گرمایش آدیاباتیکی بوجود می‌آید. نهایتا لایه‌ای از هوای گرم بر روی استخر هوای سرد واقع در دامنه رشته کوه نزول می‌کند و وارونگی ، تشکیل می‌شود و ممکن است بر کیفیت هوا تأثیر بگذارد. مانند نواحی شرقی کوهستان راکی در آمریکای شمالی ، دشتهای کانتربری در پشت کوهستان آلپ جنوبی نزدیک نیوزلند و نواحی کمربند بادفون در آلپ اروپایی.

وارونگی تابشی: ناشی از سرد شدن خیلی زیاد سطح زمین می‌باشد. این نوع وارونگی معمولا در سطح زمین اتفاق می‌افتد، اما ممکن است به شکل وارونگی سطوح بالا نیز دیده شود. اگر سطح زیرین در حال سرد شدن ، یک لایه ابر یا حتی یک لایه آلودگی باشد. وارونگیهای تابشی سطح زمین بیشتر در زمان حول و حوش طلوع آفتاب طی شرایط زمستانی هوای صاف اتفاق می‌افتد. در هوای ابری گرمای خروجی به شکل تابش
طول موج بلند توسط ابرها جذب شده و دوباره به سطح زمین منتشر می‌شود، که نتیجه آن گرم شدن هوای مجاور سطح زمین می‌باشد. بادها باعث مخلوط شدن هوای گرم و سرد می‌شوند و بنابراین وارونگی ضعیف خواهد شد. پدیده‌ای که وارونگی تابشی سطح زمین را همراهی می‌کند جت شبانه است. جت منطقه‌ای با سرعت باد بسیار بالاست که درست بالای وارونگی شبانه سطح زمین اتفاق می‌افتد. این منطقه پتانسیل خوبی برای پخش قائم و افقی آلاینده‌ها محسوب می‌شود.

وارونگی فرارفتی

این وارونگی در اثر حرکت افقی هوا فرارفت هوا اتفاق می‌افتد. این انتقال افقی جریان ، هوای گرم را به صورت قائم جابجا می‌کند (فرارفت هوای سرد). در اثر حرکت هوای گرم روی هوای سرد یا یک سطح سرد، فرارفت هوای گرم را خواهیم داشت: فرارفت هوای سرد اغلب در شرایط جبهه‌های سرد اتفاق می‌افتد زمانی که هوای سرد جایگزین هوای گرم می‌شود. جبهه مرز بین هوای سرد و گرم است. در این چنین شرایطی هوای گرم روی هوای سرد به دلیل تفاوت چگالی بالا می‌رود، در نتیجه هوای سرد در زیر هوای گرم جاری می‌شود و شیب پیدا می‌کند و یک وارونگی سطوح بالا را بوجود می‌آورد. در مورد جبهه سرد ، پایه وارونگی شدیدا صعود می‌کند و با عبور از یک محل عمق آمیختگی افزایش می‌یابد.

این فرآیند در طول روز اتفاق می‌افتد، بنابراین وارونگیهای
جبهه‌های سرد اغلب تدثیر کمتری بر کیفیت هوا دارند. در مورد جبهه گرم وضعیت متضاد است. جبهه گرم زمانی اتفاق می‌افتد که هوای گرم به سمت یک ناحیه حرکت می‌کند و جایگزین هوای سردتر می‌شود و در بالای هوای سرد جا می‌گیرد. بنابراین سطح جبهه‌ای در مقایسه با جبهه سرد دارای شیب کمتری است. بنابراین در این مورد پایه وارونگی به سطح زمین نزدیکتر است و بنابراین عمق آمیختگی را کاهش می‌دهد. بنابراین در زمان عبور یک جبهه گرم از منطقه کیفیت هوا ضعیف شده و با عبور آن از منطقه عمق آمیختگی افزایش و شرایط پراکندگی بهبود می‌یابد.



img/daneshnameh_up/2/26/an_stab.gif

باد

باد انتقال و پخش آلاینده‌ها را در جهت افقی و قائم به عهده دارد. اگر باد بطور مداوم در یک جهت خاص بوزد، آلاینده‌ها در آن جهت انتقال می‌یابند، اما اگر جهت باد متغیر باشد مانند شرایط آرام نزدیک سطح زمین ، آلاینده‌ها در یک سطح گسترده پراکنده می‌گردند. در جایی که چند منبع آلودگی در جهت وزش باد و در یک ردیف قرار بگیرند، آلاینده‌ها در آنجا تجمع پیدا می‌کنند. بهترین محل برای ایجاد صنایع آلوده کننده در اطراف شهرها ، ناحیه پشت به باد آنهاست. مثلا برای تهران که باد غالب غربی است، محل صنایع آلوده کننده بهتر است در شرق باشد. اما حوادث ناشی از آلاینده‌های شدید زمانهایی اتفاق افتاده است که باد غالب حاکم نبوده و شرایط ناپایداری جوی نسبت به حالت طبیعی تفاوت زیادی داشته است و این شرایط الگوهای متفاوت با بادهای غالب را تولید کرده است. بنابراین نتیجه می‌گیریم که تعیین محل منابع آلاینده در جریان سوی باد در شرایط پایدار جوی صدق می‌کند و سرعت باد در سطح زمین به علت وجود شرایط اصطکاکی کاهش می‌یابد و هر چه از سطح زمین بالاتر رویم سرعت باد افزایش می یابد.
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/11/21ساعت 20:29  توسط faezeh  | 

از الودگی هوا چه می دانیم؟

از آلودگي هوا چه ميدانيم ؟
مرکز تحقیقات محیط زیست دانشگاه

ساليانه 3 ميليون نفر در اثر آلودگي هوا جان خود را از دست مي دهند  كه 90 درصد آنان در كشورهاي توسعه يافته هستند . دربعضي كشورها تعداد افرادي كه در اثر همين عامل جان خود را از دست مي دهند بيشتر از قربانيان سوانح رانندگي است. اين مرگ و مير بطور خاص مربوط به آسم، برونشيت - تنگي نفس و حملات قلبي و آلرژي هاي مختلف تنفسي است .
تعريف آلودگي هوا
آلودگي هوا به وجود هر ماده اي در هوا كه ميتواند براي انسان يا محيط او مضر باشد اطلاق مي گردد. آلاينده ها ممكن است طبيعي و يا ساخته دست بشر باشند و ممكن است به اشكال مختلف ذرات جامد يا قطرات مايع يا گاز باشند كه بالغ بر 180 آلاينده مي باشند .
منابع انتشار آلاينده هاي هوا:
منابع آلوده كننده هوا به دو قسمت طبيعي و مصنوعي تقسيم بندي مي شود.
1- منابع طبيعي
- فعاليت هاي آتشفشانها و آتش سوزي جنگل ها
- گرد و غبار طبيعي
- دود و مونواكسيد كربن ناشي  از آتش سوزي ها
- گاز رادون ناشي از كاني هاي زمين
- درختان كاج كه تركيبات آلي را از خود متصاعد مي كنند.

2- منابع مصنوعي
وسايل نقليه موتوري مشكلي اساسي هستند كه دي اكسيد نيتروژن كه مهمترين آلوده كننده هوا است را توليد مي كنند .ساير منابع مصنوعي آلوده كننده هوا عبارتند  زغال سنگ سوزها ، صنايع مختلف آلودگيهاي ناشي از سوزاندن بقاياي كشاورزي و ...
آلاينده ها ي هوا :
تركيبات آلوده كننده هوا به دو قسمت گازها و ذرات جامد تقسيم مي شوند :
1- ذرات جامد :
ذرات كوچك و جامد براساس اندازه تقسيم مي شوند و عبارتند از: pm10  و pm2/5 . دسته اول  ذراتي كه داراي قطر كمتراز 10 ميكرومتر هستند و دسته دوم ذراتي كه  داراي قطر كمتر از 5/2 ميكرومتر هستند . ذرات با قطر كمتر از 5/2 ميكرومتر براي سلامتي زيانبارترند .
2- گازها :
شامل مونواكسيد كربن ، دي اكسيد نيتروژن ، دي اكسيد گوگرد ، هيدروكربن ها ، ازن و ...  مي باشند . 
آلودگي هوا در منازل :
دي اكسيد كربن يك گاز آلوده كننده هوا نيست  ولي همواره به عنوان يك عامل مهم در بررسي كيفيت هواي منازل مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان شاخص كيفيت هوا لحاظ مي شود .  افراديكه در معرض اين هوا قرار مي گيرند ، دچار خستگي - عدم رضايت و عدم تمركز مي گردند . مواد و مصالح ساختماني مثل رنگ ها بخصوص رنگهاي با تركيبات سربي ، حشره كش ها و اسپري فرمالدئيـــد نيز مي توانند باعث آلودگي هوا در منازل گردد.

حفاظت با آلودگي هوا:
در روزهايي كه اخبار و راديو تلويزيون و روزنامه ها هوا را در شرايط  بحراني اعلام مي كنند اين خبر به شما كمك مي كند كه خود را  از آلودگي هوا محافظت كنيد . AQI  ( يا شاخص كيفيت هوا ) يك شاخص براي گزارش كيفيت هواي روزانه مي باشد . AQI با اندازه گيري آلاينده هايي چون  ازن ، منواكسيد كربن ، دي اكسيد گوگرد ودي اكسيد نيتروژن و گردوغبار ( ذرات معلق 10-Pm ) محاسبه مي شود .

وضعيت شاخص استاندارد آلودگي(PS.I) 
پاك 50-0 
سالم 100-50 
ناسالم 200-100 
بسيار ناسالم 300-200 
خطرناك 300  د 

در مواقع آلودگي هوا چه بايد كرد ؟
در روزهاي بحراني آلودگي هوا حتي الامكان از تردد در محدوده هاي مركزي و پر ترافيك شهر اجتناب كنيد . استفاده از وسايل حمل و نقل عمومي  در سفرهاي روزانه درون شهري خود را جايگزين خودروهاي  شخصي نمائيد . فعاليت يا بازي كودكان در محيطهاي باز را محدود نمائيد . و افراد مسن يا افراد با بيماريهاي قلبي ، ريوي نظير آسم ، برونشيت مزمن و نارسائي قلبي از خروج از خانه اجتناب نمايند .

منابع:

http://www.epa.gov/air now/aqibroch /aqi.html
www.aqcc.org
www.fafzati.com
http://www.aqcc.org/p-tehran-air.htm
http://www.epa.gov/

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/11/21ساعت 20:26  توسط faezeh  | 

نگاهی گذرا به انواع الاینده های هوا

آلودگی هوا به دلایل بسیار به وجود می آید، یکی از مهم ترین این دلایل سوزاندن سوخت های گوناگون است. برای مثال مصرف سوخت در نیروگاه ها برای تولید انرژی الکتریکی و همچنین مصرف سوخت در خودروها اصلی ترین عوامل آلودگی هوا است. اما طبیعت نیز در بعضی موارد باعث آلودگی هوا می شود، از جمله گرد و غبارهای ناشی از توفان های صحرایی، گاز متان که در نتیجه هضم غذا از دام ها آزاد می شود، آزاد شدن گاز رادون از زمین، آزاد شدن ترکیب های آلی فرار از درختان به ویژه درخت کاج، دود و منوکسیدکربن که از آتش سوزی طبیعی جنگل ها به وجود می آید و دود و خاکسترهایی که در نتیجه فعالیت های آتشفشانی در هوا پراکنده می شود.

● آلاینده های هوای شهرها
آلاینده های هوا را در دو دسته نوع اول و نوع دوم تقسیم می کنند. آلاینده نوع اول آلاینده یی است که از یکی از منابع آلاینده انسانی یا طبیعی آزاد می شود و به هوا می رود. منوکسیدکربن و دی اکسیدکربن از جمله این دسته آلاینده ها است که در نتیجه سوختن به وجود می آید. اما آلاینده نوع دوم آلاینده یی است که از واکنش شیمیایی آلاینده نوع اول با دیگر اجزای هوا به وجود می آید. تشکیل ازن در مه دود نورشیمیایی از مهم ترین انواع آلاینده های نوع دوم است.
▪ دی اکسیدگوگرد؛ هم از فرآیندهای طبیعی وارد هوا می شود و هم از فعالیت های انسان. از جمله موارد طبیعی که دی اکسیدگوگرد آزاد می کند می توان به تجزیه و سوختن مواد آلی، آزاد شدن از سطح دریا و فوران های آتشفشانی اشاره کرد. انسان نیز با سوزاندن سوخت های فسیلی مقدار زیادی از این آلاینده را وارد هوا می کند. دی اکسیدگوگرد در آب حل می شود و اسید سولفوریک را به وجود می آورد که ماده یی خورنده است و بافت های گیاهان و جانوران را در خود حل می کند. دی اکسیدگوگرد می تواند بیماری های تنفسی بسیاری را به وجود آورد.
▪ ذرات معلق؛ بسیاری از ما فکر می کنیم که همه آلاینده ها گازی هستند، اما واقعیت آن است که ذرات ریز جامد یا مایعمعلق در هوا نیز می توانند باعث آلودگی شوند. از جمله این ذرات معلق می توان به ذرات غبار، هاگ گیاهان، باکتری ها و نمک اشاره کرد. از جمله فعالیت های بشر که به انتشار ذرات معلق منجر می شود می توان به معدن کاری، سوزاندن سوخت های فسیلی، حمل ونقل، کشاورزی و استفاده از سوخت های جامد برای پخت و پز و تولید گرما اشاره کرد. ذرات معلق را می توان بر اساس اندازه آنها تقسیم بندی کرد. ذرات بزرگ تر به طور معمول خیلی زود ته نشین و از هوا جدا می شوند، اما ذرات کوچک تر ممکن است روزها و ماه های متوالی در هوا باقی بمانند.
▪ اکسیدهای نیتروژن؛ از جمله مهم ترین اکسیدهای نیتروژن که در هوا وجود دارد می توان به اکسید نیتریک(NO)، دی اکسید نیتروژن (NO۲) و اکسید نیترو (N۲O) اشاره کرد که در این میان مقدار اکسید نیترو از دو آلاینده دیگر کمتر است، اما گاز گلخانه یی مهمی است که در پدیده گرمایش جهانی نقش بسیاری دارد. از جمله مهم ترین منابع تولیدی این آلاینده، احتراق سوخت در خودروها است. این اکسیدهای نیتروژن ممکن است روزهای متوالی در هوا باقی بمانند و طیاین مدت با انجام واکنش های شیمیایی اسید نیتریک، نیترات ها یا نیتریت ها را به وجود آورند. اکسیدهای نیتروژن یکی از عوامل به وجودآورنده مه دود نور شیمیایی است.
▪ منوکسیدکربن؛ گازی بی رنگ و بی بو است که از سوختن ناقص به وجود می آید. از عوامل طبیعی تولید این آلاینده می توان به اکسید شدن متان حاصل از تجزیه ترکیب های آلی گوناگون اشاره کرد، هرچند که ممکن است همه نوع سوختن به تولید منوکسیدکربن منجر شود، اما خودرو مهم ترین منبع این آلاینده در شهرهای بزرگ است. این آلاینده بین یک تا دو ماه در هوا می ماند. اکسید شدن و تبدیل آن به دی اکسیدکربن، جذب شدن به برخی از گیاهان و جانداران ریز و شسته شدن با باران، راه های حذف آن از هوای اطراف است. هنگامی که این گاز را تنفس کنیم، به جای اکسیژن به هموگلوبین خون متصل می شود و ظرفیت حمل اکسیژن خون را کاهش می دهد.
▪ ازن؛ گازی است بی رنگ که آلاینده نوع دوم به شمار می رود و از واکنش های شیمیایی بین گازهای آلی فعال و اکسیدهای نیتروژن در روزهای آفتابی به وجود می آید. ازن اکسیدکننده قوی است که باعث سوزش چشم ها و ناراحتی های تنفسی و همچنین نابودی گیاهان می شود. البته باید توجه داشت ازن موجود در لایه تروپوسفر (لایه های نزدیک به سطح زمین) آلاینده به شمار می رود، ولی ازن لایه استراتوسفر (لایه های بالاتر جو) نه تنها آلاینده نیست، بلکه به طور طبیعی در جو تولید می شود و می تواند جلوی پرتوهای بسیار زیان آور فرابنفش خورشید را بگیرد. این همان لایه ازنی است که کارشناسان بسیار نگران سوراخ شدن آن هستند.
▪ سرب؛ سرچشمه اصلی این آلاینده، بنزین سرب دار خودروهاست. سرب یکی از فلزهای سنگین است و هنگامی که وارد بدن شود، کارکرد مغز را به ویژه در کودکان مختل می کند. از سال ۱۹۸۵ که بنزین بدون سرب به بازار آمد از میزان سرب در هوای شهرها کاسته شده است.
▪ مه دود نور شیمیایی؛ از اثر نور خورشید بر آلاینده هایی که ناشی از فعالیت های صنعتی انسان است، به وجود می آید. دیرزمانی تصور می شد که مه دود فقط از سوختن زغال سنگ یا دیگر سوخت های فسیلی مخلوطی از دود و دی اکسیدگوگرد به وجود می آید. اما دانشمندان از سال ۱۹۵۰ نوع دیگری از مه دود را شناختند که به آن مه دود نورشیمیایی می گویند و مخلوطی سمی از آلاینده های گوناگون همانند اکسیدهای نیتروژن، ازن تروپوسفری و ترکیب های آلی فرار است. همه این مواد، اکسیدکننده هستند و به شدت واکنش می دهند و به همین دلیل یکی از مهم ترین مشکل های جوامع صنعتی است.
▪ باران اسیدی؛ هنگامی به وجود می آید که PH باران بر اثر حل شدن گازهایی مثل دی اکسیدگوگرد و اکسیدهای نیتروژن کم شده و به مقدار ۶/۵ تا ۵/۴ برسد. این گازها از سوختن ترکیب های دارای گوگرد و نیتروژن به وجود می آیند، هرچند ممکن است خاستگاه طبیعی هم داشته باشند. باران اسیدی باعث اسیدی شدن آب رودخانه ها و دریاچه ها می شود که برای ماهی ها و دیگر آبزیان بسیار زیان آور است. از طرف دیگر باران اسیدی می تواند باعث اسیدی شدن خاک و کاهش محصولات کشاورزی شود. باران اسیدی همچنین باعث تسریع هوازدگی و فرسودگی ساختمان ها نیز می شود.
 
منبع: دانشنامه رشد
+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/11/21ساعت 20:25  توسط faezeh  | 

انتقال پراکندگی الودگی های هوا

 عوامل پیچیده‌ی متعددی بر پدیده‌ی انتقال و پراکندگی آلاینده های هوای اطراف ما مؤثرند. الگوهای آب و هوایی موقت در یک منطقه (وضع هوا) و نیز در مقیاس جهانی و همچنین شرایط جغرافیایی محل تحت مطالعه،‌بر نحو‌ه‌ی انتقال و پراکندگی آلاینده ها تا ثیر می گذارند.برای مثال جهت غالب الگوهای آب و هوایی موقت در کشور ایالات متحده از سمت غرب به سمت شرق است و این خود یک عامل مؤثر در تشکیل باران اسیدی در هنگام انتقال آلاینده ها است.

      در مقیاس فرامحلی، جریان یا عدم جریان هوا ،‌دو عامل اصلی هستند که بر فرایند انتقال و پراکندگی آلاینده ها تاثیر دارند. باد همان جریان طبیعی هوا در راستای افقی می باشد و هنگامی رخ می دهد که هوای گرم بالا آمده و هوای سرد جای آن را می‌گیرد.جریان هوا همچنین به علت تفاوت فشار  در سطوح مختلف جو پدید می آید. فشار، همان وزن هوا در یک نقطه‌‌ی معین است. وزن نیز به نوبه‌ی خود توسط ارتفاع و دمای ستون هوا معین می گردد. در این وضعیت به علت سنگین تر بودن هوای سرد نسبت به هوای گرم، یک توده‌ی پرفشار هوا تشکیل می شود. به طور عکس، یک توده‌ی کم فشار هوا نیز توسط هوای گرم و سبک تشکیل می شود. تفاوت در فشار این دو توده موجب آن می شود که هوا از نواحی پرفشار به سمت نواحی کم فشار حرکت کرده و در نتیجه باد ایجاد می شود.سرعت باد می تواند تاثیر زیادی بر فرایند تمرکز الاینده ها در یک منطقه‌ی محلی بگذارد. هرچه سرعت باد بیشتر باشد، تمرکز آلاینده ها بیشتر خواهد بود. باد، آلاینده ها را رقیق کرده و آنها را  به سرعت در مناطق اطراف پخش می کند.

 

 

       پایداری جوی بسته به حرکت عمودی هوا تعریف می شود. شرایط جوی ناپایدار منجر به تداخل عمودی می شود. اساساً در طی روز هوای نزدیک به سطح زمین به دلیل جذب انرژی خورشید  گرمتر از لایه های بالایی جو است. بنابراین این هوای گرمتر و سبکتر بالا رفته و در رویه های بالایی جو با هوای سردتر و سنگین تر مخلوط شده که در نتیجه‌ی آن ما شاهد شرایط جوی ناپایدار هستیم. همچنین با ادامه‌ی روند تغییر و تبدیل هوای گرم و سرد به یکدیگر،‌هوای آلوده نیز پخش و پراکنده می شود. شرایط جوی پایدار زمانی حاصل میشود که توده‌ی هوای گرم در بالای توده‌ی هوای سرد قرار گرفته و در نتیجه انتقالات بسیار نا چیزی در مرز بین این دو محیط ایجاد می شود که می توان از آن صرفنظر کرد. این حالت را وارونگی دما می نامیم. هنگامی که وارونگی دما رخ می دهد،‌هوای آلوده‌ی موجود در پایین ترین لایه‌ی جو به دام می افتد و فقط بادهای قوی(طوفان) قابلیت پراکندن آن را دارد. از آنجایی که سیستم های پر فشار اغلب ترکیبی از فرایندهای وارونگی دما و بادهای کم سرعت را در پی دارند(یعنی قدرت کافی برای پراکندن آلاینده ها ندارند)،‌تمرکز طولانی مدت آنها بر روی یک منطقه‌ی صنعتی معمولاً منجر به پیدایش اثرات جانبی همچون دودمه شدید می شود. پراکندگی آلاینده های یک منبع انتشار آلاینده می تواند تحت تاثیر مقداری تلاطم در هوای اطراف منبع نیز باشد. هم جریان افقی و هم جریان عمودی هوا می توانند ایجاد تلاطم بنمایند.

 

 

 

 

اشعه‌ی خورشیدی

بارش و رطوبت هوا

 

       اشعه‌ی خورشیدی یه تشکیل اوزون کمک کرده و اقدام به ایجاد آلاینده های ثانویه در هوا می کند. همچنین رطوبت هوا و نیز بارش باران و برف می تواند موجب تشدید واکنش هایی در جو شده و بدین ترتیب آلاینده های ثانویه‌ی خطرناکی ایجاد شوند. برای نمونه می توان باران اسیدی را حاصل اینگونه فرایندها دانست. البته توجه داریم که نزولات جوی مزایایی هم دارند. مثلاً باران،‌آلاینده های هوا را شسته و کمک می کند که مواد آلاینده‌ی ریزی که طی فعالیت هایی نظیر ساختمان سازی و برخی صنایع تولید می شوند، به کمترین میزان تقلیل یابند.

       با توجه به عوامل مؤثر بر فرایند انتقال و پراکندگی آلاینده ها، آلودگی جوی که در قسمت غرب میانه‌ی ایالات متحده تولید می شود می تواند بر روی دریاچه ها و جنگل های سواحل شرقی این کشور اثر معکوس داشته باشد. از سوی دیگر،‌ما در شهرهای بزرگ که توسط مکان های پیچیده‌ی جغرافیایی همچون دره ها و رشته کوه ها احاطه شده اند به دلیل حصار و مانع طبیعی که موجب گسیختگی فرایند پراکندگی آلاینده ها می شوند، اغلب شاهد تمرکز آلاینده های هوا می باشیم. لس آنجلس، دنویر و مکزیکوسیتی چند نمونه از شهرهایی هستند که به لحاظ جغرافیایی در گودی هایی واقع شده اند که توسط چند رشته کوه احاطه گشته اند. این شهرها سطوح بالایی از آلودگی را به خود می بینند که متأثر از شرایط مکانی مناطق اطراف این شهر هاست. اگرچه همه‌ی عوامل مربوط به مسئله‌ی آلودگی این شهرها عواملی پیچیده اند، اما به هر حال آنها مثالهایی از شرایطی هستند که نشان دهنده‌ی تمرکز بیشتر آلاینده ها توسط شرایط طبیعی مساعد برای آلودگی هستند.

       هرچند برای کنترل چنین نیروها و شرایط طبیعی کار زیادی نمی توان انجام داد، چند تکنیک وجود دارد که برای کمک به پراکندگی آلاینده ها در چنین شرایطی مؤثرند. شایع ترین راه پراکنده کردن آلاینده‌ها در این مواقع استفاده از دودکش های غول پیکر صنعتی( gas stacks )است. این سازه ها دودکش های صنعتی بلندی هستند که البته اغلب به عنوان نماد آلودگی هوا شناخته می شوند. این دودکش های غول پیکر معمولاً با پیش فرض وجود یک مجتمع صنعتی در اطراف آنها طراحی می‌شوند.وظیفه‌ی این دودکش ها این است که آلاینده ها را در ارتفاع مناسبی از سطح زمین رها سازند تا این آلاینده ها قبل از رسیدن به سطح زمین پراکنده شوند.  هر چه ارتفاع این دودکش ها بیشتر باشد، احتمال پراکندگی و کاهش غلظت آلاینده ها قبل از تاثیر گذاردن بر جمعیت پیرامون خود بیشتر خوهد بود.

       جریان قابل مشاهده‌ی آلودگی که از یک دودکش خارج می شود را "تل" و یا "توده ی آلودگی" می نامیم. ارتفاع یک تل متاثر از سرعت و قابلیت شناور بودن گازهایی است که از دودکش خارج می شوند. اغلب اوقات، گرما و حرارت را باید به این سیستم اضافه کرد که موجب افزایش ارتفاع تل آلودگی می شود. این فرایند را "صعود تل آلودگی" می نامیم . فرایند صعود تل دودی به آلاینده های منتشره از یک لوله‌ی دودکش اجازه می دهد که به ارتفاعات بالاتری از جو صعود کنند. در نتیجه چون تل دودی به ارتفاعات بالاتری دست یافته است و فاصله‌ی بیشتری از سطح زمین دارد، ما شاهد پراکندگی بیشتری(غلظت کمتر) از آلاینده های نشست کرده بر روی سطح زمین خواهیم بود.

       شکل یک تل دودی وابسته به ارتفاع دودکش و نیز محیط اطراف یک دودکش است. هنگامی که هوای پیرامون ساختمان ها و دیگر سازه ها به جریان می افتد، آثار فرایند تلاطم پدیدار می گردد. بسته به ارتفاع دودکش، احتمال آن وجود دارد که تل دودی یه سمت پایین و در نتیجه به درون این توده‌ی متلاطم راه یابد(به عبارت دیگر هوای آلوده‌ی بالای این سیستم متلاطم به درون آن مکیده شود). این فرایند تحت عنوان" آیرو دینامیک تل آلاینده" و یا "شستشوی سیستم متلاطم ساختمان ها توسط آلاینده ها" مطالعه می شود. چنین فرآیندی می تواند منجر به تمرکز فوری و فوق العاده‌ی آلاینده ها در مسیر هوای جاری در منبع آلودگی شود. از سوی دیگر شرایط ثبات و پایداری جوی نیز موجب دگرگونی هایی در ساختار تل دودی خواهد شد. شرایط پایدار باعث می شود که تل دودی یه صورت یکنواخت در محیط اطراف منبع آلودگی پخش شود. در حالی که شرایط ناپایدار منجر به توزیع دورانی و یا حلقه ای تل دودی خواهد شد. آلاینده های منتشره از دودکش های بزرگ ممکن است تا فواصل دور جابجا شوند. بطور کلی تمرکز و غلظت آلاینده ها هنگامی که از نقطه‌ی انتشار شروع به ماجرت می کنند کاهش می یابد و این آلاینده ها توسط باد و سایر منابع طبیعی پراکنده می شوند. الگوهای موقت آب و هوایی بر روی جهت کلی و نیز پراکندگی آلاینده ها تاثیر می گذارند. همان طور که قبلاً یادآور شدیم، آلاینده های آزاد شده در غرب میانه بر جمعیت و جغرافیای شرق تاثیر می گذارد. الگوهای موقت آب و هوایی همچنین پاسخی به این چرایی هستند که مسائلی چون باران های اسیدی در دسته‌ی پیامدهای منطقه ای قرار گرفته و در عین حال توجهات بین المللی را به خود جلب کرده اند.

      در آخر باید گفت که شرایط آب و هوایی و عوامل جغرافیایی می توانند اثر گذاری منفی بر روی فرایند انتقال و پراکندگی آلاینده ای هوا داشته باشند. یکی از نمونه هایی که نشان دهنده‌ی نحوه‌ی تاثیر گذاری نوع آب و هوا بر فرایند پراکندگی آلاینده هاست، پدیده‌ی "وارونگی دما" می باشد. چنین پدیده ای می تواند از صعود آلاینده ها به لایه های بالاتر جو و پراکندگی آنها جلوگیری کرده و منجر به بروز تمرکز(و سکون) آلاینده های هوا می شود. شهرهایی چون لندن و دونورای ایالت پنسیلوانیا چنین پدیده ای را تجربه کرده اند.

 

 

 

 

 

 

2-     مدل سازی انتشار(پراکندگی)

 

      مدل سازی انتشار روشی است برای تخمین زدن میزان تمرکز و غلظت آلاینده ها در سطح زمین و در فواصل مختلف نسبت به منبع آلاینده.

      تعریف مدل سازی: یک تکنیک عمومی است که برای ارائه‌ی محاسبات ریاضی مربوط به عوامل مؤثر بر فرآیند انتقال و پراکندگی آلاینده ها استفاده می گردد.

کامپیوترها به طور گسترده به منظور یاری رساندن به دانشمندان در زمینه‌ی مدل سازی برای سیتم‌های پیچیده‌ی درگیر با فرآیند انتقال و پراکندگی آلاینده های هوا مورد استفاده قرار می گیرند.

 

      به منظور مدل سازی فرایند انتقال و پراکندگی آلاینده های هوا به اطلاعات ویژه ای در مورد یک نقطه‌ی انتشار آلاینده ها نیازمندیم،اطلاعاتی از قبیل موقعیت مکانی نقطه‌ی انتشار(طول و عرض جغرافیایی)، نوع و مقدار آلاینده های خروجی، شرایط فیزیکی دودکش غول پیکر مانند ارتفاع آن و نیز بسیاری عوامل هواشناسی مانند سرعت باد، منحنی دمای منطقه و فشار هوا در منطقه.

      با وارد کردن داده های مذکور در بند فوق در یک مدل نرم افزاری، دانشمندان می توانند نحوه‌ی انتشار و پخش شدن آلاینده ها را در هوا پیش بینی کنند. بدین ترتیب میزان تمرکز آلایند ها در فواصل و جهات مختلف نسبت به دودکش غول پیکر تخمین زده می شود. هنگام انتخاب یک مدل کیفی هوا به منظور تحلیل کیفی هوای اطراف یک منبع بایستی مواردی از قبیل نوع آلاینده های ساتع شده، پیچیدگی ساختاری منبع و شرایط مکانی مجتمع صنعتی را مد نظر قرار دهیم.

       دو سیستم مدل سازی رایج که توسط آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا(EPA) استفاده      می‌گردند، عبارتند از مدل منبع مجتمع صنعتی(ISC) و سیسم برآورد آشکارسازی سراسری جمعیت(ASPEN).

      مدل ISC را می توان برای ارزیابی تمرکز آلاینده های منتشره از یک طیف گسترده‌ی منابع آلاینده‌ی موجود در یک شهر صنعتی تا بیش از فاصله‌ی 50 کیلومتر مورد استفاده قرارداد. بعلاوه این مدل می تواند سرعت نشت آلاینده ها را تخمین بزند و همچنین در مواجهه با عوارض پیچیده‌ی جغرافیایی نیز کارآمد است.

       اما مدل ASPEN برای تخمین زدن کمی میزان تمرکز و غلظت آلاینده های هوا در یک منطقه‌ی بسیار وسیع همچون سرتاسر خاک ایالات متحده به کار می رود.

دو مدل فوق الذکر ابزاری هستند برای آنکه به دانشمندان کمک کنند تا به ارزیابی میزان تمرکز(غلظت) آلاینده ها بپردازند. و خلاصه آنکه معمولاً از دقت این مدل ها توسط مسائل ذاتی و همیشگی که به هنگام خلاصه سازی و ساده سازی عوامل وابسته و پیچیده‌ی مؤثر بر فرایند انتقال و انتشار آلاینده ها پیش می آید، کاسته می شود.

      به دو دلیل عمده از مدل سازی پراکندگی(انتشار) استفاده می کنیم:

1)      توسط مدل سازی ما قادر خواهیم بود که میزان پراکندگی آلاینده ها را در اکثر مناطقی که در آنها نظارتی بر هوای محیط وجود ندارد، ارزیابی کنیم.

2)      مدل های مربوط می توانند شدت آلودگی بالقوه را قبل از احداث کارگاه و یا مجتمع هایی که دارای منابع آلاینده هستند پیش بینی کنند، دقیقاً به همان ترتیب که یک دستگاه جدید کنترل آلودگی بر خروجی آلاینده تاثیر می گذارد.

 

 

 

      همانطور که قبلاً از نظر خوانندگان گذشت، فلسفه‌ی پیدایش رشته‌ی مدیریت کیفیت هوا ، بر اساس نظارت بر کیفیت هوا (به عبارت دیگر نمونه برداری از آلاینده های هوا) و تخمین زدن فهرستی از خروجی های آلاینده بنا نهاده شده است. داده های نظارتی بخش مهمی از زیر بنای برنامه های کیفیت هوایی ایالات متحده است. داده ها و اطلاعات خام مربوط به هوای محیط به منظور ارزیابی میزان پیشرفت استانداردهای ملی کیفیت هوای محیط در ایالات متحده استفاده می شوند. این داده ها همچنین برای تعیین شرایط پایه برای یک منطقه‌ی معین که تحت احداث پروژه های جدیدی که قابلیت آلایندگی دارند می باشد، و نیز به منظور گسترش مدل های پراکندگی آلاینده های هوا  استفاده می شوند. از دیگر موارد استفاده‌ی داده های مربوط به هوی محیط، می توان به پژوهش و ارزیابی علمی نقش انسان ها نسبت به آلاینده ها اشاره نمود.

 

      در مجموع شبکه های نظارت بر هوای محیط در ایالات متحده:

 

·        سطوح کیفیت هوای عمومی را گزارش می دهند.

·        وضعیت قابل قبول کیفیت آب و هوا را در شهرها و دیگر مناطق مشخص می کنند.

·        انحراف در کیفیت هوا را پیش بینی کرده و میزان پیشرفت برنامه های کنترل انتشار آلودگی را ارزیابی می کنند.

·        از گسترش برنامه های کنترل انتشار و نیز برنامه های پژوهشی کیفیت هوا پشتیبانی می کنند.

 

 

 

      اطلاعات بیشتر در مورد مدل سازی کیفیت هوا در آدرس زیر در دسترس است:

HTTP://WWW.EPA.GOV/OAR/OAQPS/MODELING.HTML


3-     نظارت بر تمرکز آلاینده ها در هوای محیط

 

سیستم نظارت پیوسته بر انتشار (آلاینده ها)

 

      یک روش برای ارزیابی و حفاظت از کیفیت هوا، از راه گسترش و رشد یک برنامه‌ی نظارت بر هوای محیط حاصل می شود. در حال حاضر شبکه های نظارت بر کیفیت هوا در ایالات متحده بر روی آلاینده های معیار، به موازات اطلاعات مربوط به آلودگی هوای محیط در قبال کاهش میدان دید(به دلیل حضور آلاینده ها در هوا) و نیز اطلاعات مربوط به باران های اسیدی، تمرکز دارند. اگرچه در حال حاضر هیچ شبکه‌ی ملی نظارت بر مواد سمی موجود در هوا وجود ندارد، اما در حدود 300 سایت نظارتی به صورت پراکنده وجود دارند که به تولید اطلاعات مربوط به برخی از 188 آلاینده‌ی خطرناک هوا (HAPs) مشغولند. سازمان EPA در حال تعامل با آژانس های ایالتی، شهری و نیز محلی است تا از طریق سایت های نظارتی موجود، یک شبکه‌ی ملی نظارت بر آلاینده های هوا ایجاد کند. "برنامه‌ی نظارت بر کیفیت هوا" ای که توسط   EPA  ارائه شده است، در حقیقت توسط آژانس های ایالتی، شهری و منطقه ای(محلی) اجرا می شود. این برنامه شامل سه دسته‌ی عمده‌ی ایستگاه های نظارت بر کیفیت هوا است: 

 

·   ایستگاه های نظارتی ایالتی و محلی(SLAMS)

·   ایستگاه های نظارتی ملی(NAMS)

·   ایستگاه های نظارتی ویژه که با مقاصد خاصی مستقر گردیده اند(SPMA)

 

      یک دسته‌ی الحاقی به این سه گروه، ایستگاه نظارت بر برآوردهای نورشیمی(شاخه‌ایی از شیمی که در مورد اثر نور در مواد شیمیایی بحث می نماید)، (PAMS) را نیز می توان نام برد که در سال 1990 به در خواست و پیشنهادهای اصلاحی مجلس سنا شکل گرفت.  

 

      ایستگاه های نظارتی ایالتی-محلی بدان جهت بنا نهاده شد تا به فرمانداریهای ایالتی و یا محلی امکان گسترش شبکه های نظارتی کارا و مناسب تر با توجه به هوای محیط آنها را بر طبق برنامه های اجرایی ایالت‌(SIPs) بدهد.

 

      ایستگاه های ایالتی-محلی تشکیل دهنده‌ی شبکه ای در برگیرنده‌ی 4000 ایستگاه می باشند. ایستگاه های نظارتی ملی(NAMS) زیر مجموعه‌ی ایستگاه های ایالتی-محلی می باشند، با این تفاوت که در دستورالعمل این ایستگاه ها بر مناطق شهری و نیز مناطقی که توسط منابع متفاوت و متعدد آلوده می شوند، تاکید بیشتری می شود. در سراسر کشور آمریکا تقریباً 1080 ایستگاه از این دست موجود است. ایستگاه های نظارتی با اهداف ویژه نیز زیر نظر آژانس های ایالتی و محلی و به منظور انجام اهداف نظارتی کوتاه مدت اداره می شوند.  این ایستگاه ها به طور ثابت و همیشگی باقی نمی مانند و می توان آنها را با توجه به نیازهای متغیر و ناپایدار و نیز با در نظر گرفتن اهمیت پروژه ها تنظیم کرد. و نهایتاً یک ایستگاه پژوهشی نور شیمی (در بالا توضیح داده شد) در هنگام نیاز به نظارت گسترده‌تر بر اوزون و ترکیبات تشکیل دهنده‌ی آن در مناطقی با سطوح بالای اوزون مفید خواهد بود. به عنوان نمونه در سال 2002، 22 ایستگاه نظارتی و تحقیقاتی از این دست در راستای اجرای اهداف خود فعالیت داشتند.

      سایت های نظارت بر هوا می توانند به طور مداوم و یا روزانه و یا به طور دوره ای از هوا نمونه گیری کنند و سپس با کمک این نمونه ها به بررسی حداکثر میزان تمرکز آلاینده ها و همچنین تمام انحرافات مربوط به آلودگی بپردازند و سپس نتایج این بررسی ها را به پایگاه زیر سیستم اطلاعاتی کیفیت هوا(AQS)گزارش داده شوند.

 

      در حالت نمونه گیری به طور مداوم، تمرکز و مقدار آلاینده ها با کمک روش های خودکار(اتوماتیک) معین می گردند و به طور دائمی در حال ضبط و بررسی هستند. در صورتی که نمونه ها بطور روزانه جمع آوری شوند،‌غلظت و تمرکز آلاینده ها، یک بار در هر ساعت و یا در هر روز و بر طبق یک برنامه‌ی کامل، هم به روش دستی و هم به روش اتوماتیک قابل دسترسی می باشد.

 

       در نمونه گیری دوره ای(نمونه گیری ایستا)، تخمین ویژگیهای کیفی و کمی آلاینده ها و یا تاثیر آنها توسط تجهیزات و مواد مورد استفاده در اندازه گیری کیفی ، و در دوره های طولانی مدت(هر هفته و یا هر ماه) بررسی و ارائه می شوند.

مورد مهم دیگر میدان دید می باشد که آژانس مشارکتی نظارت بر مناطق دیدنی حفاظت شده(شبکه‌ی IMPROVE) عهده دار کنترل این مورد می باشد. این نهاد به جمع آوری اطلاعات مفید می پردازد تا اندازه‌ی میدان دید را در مناطقی چون پارک های ملی و یا دیگر مناطق حفاظت شده توصیف کند. این سازمان در سال 1987 میلادی و به منظور مشخص کردن انواع آلاینده هایی که به طور عمده باعث کاهش میدان دید در مناطق حفاظت شده می شوند و نیز برای ارزیابی میزان پیشرفت اهداف ملی CAA در راستای اصلاح تخریب های مربوط به میدان دید چه در وضعیت موجود و چه در آینده، تأسیس شد.

 

      اطلاعات بیشتر در مورد نظارت بر آلودگی هوا در آدرس اینترنتی زیر موجود است:

http://www.epa.gov/oar/oaqps/monitoring.html

 

 

      یک سیستم نظارت پیوسته بر انتشار آلاینده ها، در حقیقت به تمام تجهیزات و امکانات ضروری برای مشخص کردن میزان تمرکز و یا سرعت انتشار یک گاز و یا ماده‌ی خاص اطلاق می‌شود که در این سیستم از روش اندازه گیری تحلیل آلاینده و نیز یک معادله‌ی تبدیل، نمودار و یا برنامه‌ی کامپیوتری به منظور تولید نتایج در واحدهایی که حداقل‌های قابل اعمال برای انتشار و یا همان "استاندارد" در آنها رعایت شده است، استفاده می شود. سیستم های نظارت پیوسته بر انتشار آلاینده ها با توجه به برخی آیین نامه‌های EPA  در مورد تعیین برآوردهای پیوسته و یا تعیین تجاوزهای صورت گرفته نسبت به استاندارد، مورد نیاز هستند. برخی زیر مجموعه های منحصر به فرد EPA ، مشخص کننده‌ی روش های مرجعی هستند که برای اثبات مدلل دقت و صحت سیستم های نظارت پیوسته مورد استفاده قرار می گیرند.

 

 

 

 

 

 

 

4-     اصول نمونه برداری و تحلیل

 

 

الف)نظارت بر ذره های جامدِ ریز

 

 

 

      نظارت بر ذره های ریز معمولاً با اندازه گیری های دستی و متعاقب آن آنالیزهای آزمایشگاهی صورت می گیرد. اندازه گیری یک ذره‌ی ریز با استفاده از اصول اندازه گیری وزن و یا غلظت صورت می گیرد.

تعریف روش آنالیز اندازه گیری وزن ویا غلظت: به تحلیل کمی و شیمیایی وزن یک ماده که معمولاً جزیی از یک رسوب شیمیایی جدا شده و خشک شده است، روش آنالیز اندازه گیری وزن و یا غلظت می گویند. در این روش،یک دستگاه نمونه گیر فیلتر دار با حجم توده ای بالا(ساخته شده از یک وسیله‌ی دارای خلأ که هوا را از درون فیلتر عبور داده و ماده را جذب می کند) آلاینده های اتمسفری را به دام انداخته تا در مراحل بعد آزمایش های تعیین وزن و تحلیل های شیمیایی بر روی آنها انجام شود. در این روش ذره های موجود در هوا در فیلتر باقی می مانند و سپس وزن فیلتر اندازه گیری می شود. وزن فیلتر دارای آلاینده ها منهای وزن یک فیلتر تمیز، مقدار ماده‌ی ریز موجود در یک حجم معین از هوا را مشخص می کند.

       آنالیز مواد شیمیایی می تواند با استفاده از روش های زیر انجام شود:

·        طیف سنجی جذب در مقیاس اتمی(AAS)

·        طیف سنجی تشعشع ماهتابی(AFS)

·        طیف نمایی زوج پلاسمای واسطه((ICP

·        طیف نمایی تشعشع ماهتاب اشعه‌ی X

 

 

طیف سنجی جذب در مقیاس اتمی (AAS)

 


      روش فوق رایج ترین روش برای تعیین عناصر تنها و منفرد در نمونه های آنالیز شده است.دستگاه AAS  یک وسیله‌ی حساس است که تا 60 عنصر فلزی یا ترکیب فلز دار را به طور کمی تشخیص می دهد. اساس این تکنیک بر اندازه گیری تغییرات انرژی ماده در حالت تجزیه‌ی اتمی است.

 

      یک ماده‌ی تجزیه شده‌ی اتمی در واقع ماده ایست که ترکیب شیمیایی آن به روش تحلیل شیمیایی مشخص شده است. به عنوان مثال برای اندازه گیری سرب موجود در فرایند نظارت ذره ای، از روش طیف سنجی جذب در مقیاس اتمی استفاده می شود. در روش های اندازه گیری وزن و یا غلظت، بعد از آنکه ذرات سرب توسط یک فیلتر تفلون(PTFE) جمع آوری شدند، توسط یک اسید مناسب، از فیلتر تفلون جدا می شوند. نمونه‌ای که در اثر واکنش با اسید آب دار شده است تبخیر می شود و سپس به عنصرهای سازنده اش در حالت گازی تجزیه می شود. عنصر اندازه گیری شده(در این نمونه سرب) از درون ظرف بسته‌ی واکنش به درون یک زبانه‌ی آتش کشیده می شود و یا به درون یک بوته‌ی آزمایش گرافیتی تزریق می شود. در این هنگام نمونه به ذرات اتمی تبدیل می شود. سپس یک کاتدِ میان تهی و یا لامپ خلأ بدون الکترود، می تواند منبعی باشد به منظور جذب طول موج ذرات ریز فلز. اتم ها در یک حالت متحد و یا به اصطلاح در حالت پایه، انرژی را جذب کرده، برانگیخته می شوند و به سطح انرژی بالاتر می روند. آنگاه یک یک دستگاه آشکارساز(موج یاب) مقدار نور جذب شده توسط عنصر را اندازه گیری می کند. بنابراین تعداد اتم های در حالت پایه‌ی موجود در شعله‌ی آتش یا بوته‌ی آزمایش تعیین می گردد. اطلاعات خروجی از چنین طیف سنجی را می توان توسط یک دستگاه مخصوص بر روی یک نوار به صورت یک نمودار درآورد و یا توسط کامپیوتر پردازش نمود. بدین ترتیب می توان میزان تمرکز فلز آلاینده را با استفاده از منحنی های درجه بندی، آماده و یا بطور مستقیم از طریق ابزار به دست آورد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ب)نظارت بر آلاینده های گازی

 

 

      نظارت بر آلاینده های گازی را می توان با استفاده از اصول و روش های  مختلفی انجام داد. برای نمونه نظارت و بررسی آلاینده ای مثل سولفور دراکسید(SO2) را می توان با استفاده از روشهای دینامیکیِ نمونه برداری و برای غلظت های میانگین تا بیش از یک دوره‌‌ی 24 ساعته و یا با استفاده از نمونه برداری استاتیکی برای دوره های طولانی تر مثل 30 روز انجام داد. برخی از رایج ترین فنون تحلیل آلاینده های گازی عبارتند از:

طیف سنجی نور، آشکارسازی ارتعا امواج با استفاده از روش های شیمیایی، رنگ نگاری گاز-طیف سنجی جرم(GC-MS)، طیف نمایی چهارمین دگرگونی حاصل از اشعه‌ی مادون قرمز(FTIR).

      نتیجه‌ی همه‌ی روش های نمونه برداری و تحلیل، داده های کمی می‌باشد. اعتبار داده های خروجی به دقت و صحت روش های مورد استفاده برای تولید داده های خروجی بستگی دارد. دقت، شامل حوزه ای می شود که در آن روش اندازه گیری مورد استفاده، مقادیر واقعی متناظر با آن را می دهد. صحت داده های خروجی نیز یک نوع اندازه گیری تغییرپذیریهای مشاهده شده در مجموعه های دونسخه ای و یا تحلیل های تکراریست.

برای اطمینان از اعتبار داده ها و اطلاعات، اندازه گیریهای کنترلی و کمی متفاوتی با توجه به روش مرجع و اصلی به استخدام در می آیند.

      نخستین اندازه گیری کمی و کنترلی، درجه بندی می باشد. درجه بندی(کالیبره کردن)، دقت یک اندازه گیری را مشخص می کند. بدین ترتیب که رابطه‌ی بین خروجی یک فرایند تحت اندازه گیری و یک ورودی معین را تبیین و تشریح می کند.

      هر یک از روش های اصلی، پروسه های جامع درجه بندی خاص خود را دارند که برای اطمینان از نتایج دقیق، باید دنبال شوند. آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا "EPA " همچنین اقدام به رشد و تولید برنامه های گسترده‌ی کیفی که به صورت تضمینی ارائه می شوند تا اعتبار داده ها را تضمین کنند، کردهاست.  یکی از مؤلفه های اساسی تضمین کمی، انجام بازرسی هاست. در یک فرایند بازرسی، یک و یا تعداد زیادی آزمایشگاه به تحلیل یک نمونه‌ی معین استاندارد از آلاینده ای خاص می پردازند. اگر این آزمایشگاه ها به نتایج مورد انتظار برسند می توانند تضمین کنند که روش ها و فرآیند‌های مورد استفاده توسط ایستگاه های نظارتی درست و دقیق هستند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول: روش های اندازه گیری و تحلیل آلاینده های هوا

روش

متغیر اندازه گیری شده

اصل مورد استفاده

اندازه گیری وزن یا غلظت

PM10, PM2.5

ذرات در هنگام عبور از فیلتر ها به دام انداخته شده و سپس فیلترها وزن کشی شده و بدین ترتیب مقدار آلاینده حاصل می شود.

طیف سنجی جذب در مقیاس اتمی(AAS)

بیش از 60 عنصر فلز یا ترکیب‌فلزدار.‌‌مثال:سرب(Pb)،  جیوه(Hg)، روی(Zn)

در این تکنیک تغییرات انرژی در نمونه‌ی موجود که در حالت اتمی است اندازه گیری می شود. تشعشعات ساتع شده از نمونه تابعی از اتمهای آلاینده‌ی موجود در نمونه است.

طیفِ نور سنجی یا طیف سنجی نور

SO2, O3

مقدار نور جذب شده توسط نمونه را اندازه می گیرد. این مقدار نشانگر مقدار ماده‌ی مورد نظر(آلاینده) در نمونه‌ی در دست است.

آشکارسازی ارتعاشات امواج با استفاده از روش های شیمیایی

 

NO2, O3

اساس این روش بر روی اشعه های ساتع شده از یک نوع برانگیخته که در طی یک واکنش شیمیایی رخ می دهد، استوار است. می توان این اشعه ها را به صورت رنگ های مریی حاصل از آنها در طیف بین اشاره کرد.

رنگ نگاری گازــ آشکارگرتابشهای حاصل از یونیزاسیون

 

VOC

 

 

به نسبت مقدار و تعداد اتمهای کربن در یک نمونه‌ی گازی،‌واکنش متناسب نشان می دهد.

رنگ نگاری گاز ــ طیف نمایی جرم(GC_MS)

 

VOC

طیف نمایی جرم، از تفاوت جرم وزنی اتمها(M/Z) و یا مولوکول های یونیزه شده استفاده می کند تا آنها را از یکدیگر تمیز دهد.

طیف نمایی چهارمین دگرگونی حاصل از اشعه‌ی فروسرخ

 

CO, VOC, CH4

 

 

با‌تاباندن‌اشعه‌ی‌مادون‌قرمز(فروسرخ)، نمونه به جذب این اشعه می پردازد و تفاوت در میزان جذب در ترکیبات مختلف اندازه گیری می شود.

 

 

 

 

 

روش های نظارت بر آلاینده های گازی

 

·        روش طیف سنجی نور


      طیف سنجی نور یکی از مفید ترین و در عین حال گسترده ترین روش مورد استفاده برای تحلیل های کمی است. یک طیف نمای نور، وسیله ایست که مقدار نور جذب شده توسط نمونه‌ی تحت مطالعه را اندازه می گیرد. این ابزار بدین طریق عمل می کند که یک پرتو نوری را از درون نمونه عبور می دهد و سپس شدت نوری را که به آشکارگر می رسد اندازه می گیرد. روش طیف سنجی (طیف نمایی) نور متکی بر اصول رنگ سنجی می باشد و معمولاً برای اندازه گیری غنا و تمرکز گاز دی اکسید سولفور به کار می رود. در این روش رنگ ها و مواد شیمیایی با محلولی که شامل SO2 است ترکیب و مخلوط می شوند. رنگ محلول منجر به جذب مقادیر متفاوتی از نور می شود. نهایتاً مقدار نور جذب شده نشانگر مقدار دی اکسید سولفور موجود در نمونه است.

      اوزون را توسط اصل طیف سنجی اشعه‌ی فرابنفش تک رنگ جذب شده نیز می توان مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. هنگامی که اشعه‌ی فرابنفش با طول موج 253.7 نانومتر از درون جایگاه چشمی عبور می کند، مقدار ثابتی از هوای مطلق و نیز هوای محیط به درون جایکاه کشیده می شود. شدت اشعه‌ی ماوراءِ بنفش که از جایگاه چشمی می گذرد، توسط اوزون موجود در نمونه تقلیل می یابد. این سیگنال کاهش یافته با سیگنال ثابت و تقلیل نیافته ای که از هوای مطلق در یافت می شود، مقایسه می شود. تفاوت بین این دو شدت توسط دستگاه های الکترونیکی به یک متن تشریحی در مورد اوزون موجود در هوای محیط ترجمه می شود.

 

 

·        آشکار سازی ارتعاش امواج با استفاده از روش های شیمیایی

      روش های شیمیایی آشکار سازی امواج که به منظور مشخص نمودن اجزای گازی یک نمونه استفاده می شوند، به هنگام نیز به وسایل فوق العاده حساس،که گاهاً بسیار کمیاب هستند و یا بسیار گران تمام می شوند، برای مشخص نمودن آلاینده های جوی مانند اوزون، اسید های نیتروژن و سولفور و نیز ترکیبات آنها، سرچشمه می گیرند. اساس این روش بر طیف های ساتره از یک گونه‌ی برانگیخته که طی یک واکنش شیمیایی ایجاد شده است، بنا نهاده شده است. اکسیدهای نیتروژن را می توان به کمک واکنش NO و O3 در حالت گازی آشکار کرد.
 یک نمونه‌ی هوای طبیعی به همراه مقداری اوزون درون یک ظرف مخصوص نمونه مخلوط می شود. بخشی از NO موجود طی یک واکنش معکوس به NO2 فعال تبدیل می شود که منجر به بازگشت به یک سطح پایین تر انرژی گشته و و در نتیجه در جریان واکنش از خود نور ساتر می کند. این پدیده را chemiluminescene و یا همان "آشکار سازی امواج طی یک واکنش شیمیایی" می نامیم. شدت این نور را می توان توسط لوله‌ی تکثیر کننده‌ی نور اندازه گیری کرد که با مقدار NO موجود در نمونه متناسب است. یک واکنش ثانویه تمامی اکسید های نیتروژن را در نمونه‌ی هوا اندازه می گیرد و در نتیجه تمرکز و غلظت NO2 را می توان محاسبه کرد.

       روش مهم دیگری نیز از آشکار سازی موج طی واکنش شیمیایی اقتباس شده که برای نظارت و کنترل اوزون موجود در اتمسفر به کار برده می شود. در این روش، اساس آشکار سازی بر شب تابی و یا همان تابناکی( پدیده‌ی نور افشانی جسمی پس از قرار گرفتن در معرض تابش اشعه ) تولید شده به هنگام واکنش اوزون با کانی رنگی rhodamine-B  که توسط یک سطح ژلاتینی حاوی سیلیس و یا اتیلن جذب شده است، استوار است. این واکنش شیمیایی پالس های نوری تولید می کند که توسط یک لوله‌ی تکثیر کننده‌ی نور آشکارسازی و محاسبه می شود. میزان غلظت و تمرکز اوزون با مقایسه‌ی تعداد پالس های نوری ایجاد شده توسط نمونه ای که دارای غلظت مشخصی از اوزون است، معین می گردد.

 

 

 

·        رنگ نگاری گاز  (GC)

       در نظارت بر آلودگی هوا، روش رنگ نگاری گاز بعلاوه‌ی یک آشکار ساز یونیزاسیون تابشی (FID) زوج مناسبی هستند که برای تشخیص هویت کیفی و نیز تعیین ویژگی های کمی ترکیبات آلی فرار(VOCs) به کار می روند.

       دستگاه رنگ نگاری گاز شامل یک ستون، یک اجاق(کوره)، و نیز یک آشکارساز است. در این وسیله نمونه‌ی تحت بررسی، به طرف ستون می رود و سپس به ترکیبات منفرد تجزیه می شود. بعد به سمت آشکارساز یونیزاسیون با شعله‌ی هیدروژنی می‌رود. شعله‌ی موجود در یک آشکارساز یونیزاسیون شعله ای، با سوزاندن هیدروژن با هوا تولید می شود. وقتی که یک نمونه وارد این قسمت از دستگاه می شود، هیدروکربن ها سوزانده شده و به یون تبدیل می شوند که در نتیجه‌ی آن، الکترون آزاد می شود. یک دستگاه جمع آوری کننده‌ی الکترون، که ولتاژ معینی را برای قطبش دادن اعمال می کند، الکترون های آزاد را جذب کرده و جریانی از الکترون ها تولید می کند که با مقدار هیدروکربن های موجود در نمونه متناسب است. سرانجام سیگنال حاصل از آشکارساز یونیزاسیون شعله ای توسط یک تقویت کننده تقویت شده و توسط یک نمایشگر و یا یک وسیله‌ی خارجی به صورت نتیجه‌ی خروجی مشخص می گردد.

 

 

 

 

 

 

 

·        رنگ نگاری گازـــ طیف سنجی جرم (GC- MS)

      ابزار رنگ نگاری گاز- طیف سنجی جرم نیز به منظور مشخص نمودن ضحور تکیبات آلی فرار در نمونه مورد استفاده قرار می گیرد. طیف سنج های جرم، اختلاف بین نسبت جرم بر وزن (m/Z) اتمها و یا مولکول های یونیزه شده را اندازه می گیرد تا آنها را از یکدیگر جدا کند. روش طیف سنجی جرمی برای تعیین خاصیت و معرفی نوع اتمها و مولکول ها و نیز برای مشخص نمودن اطلاعات شیمیایی و ساختاری مولکول ها مفید است. مولکول ها در هنگام متلاشی شدن، از الگوهای مشخص و متمایزی پیروی می کنند که این الگو ها اطلاعاتی را برای تعیین هویت و تشخیص اجزای ساختاری آنها در اختیار می نهد.

 

·        طیف نمایی چهارمین دگرگونی حاصل از اشعه‌ی قرمز(FTIR)

       با استفاده از روش فوق می توان هر دوی آلاینده های معیار و نیز آلاینده های سمی موجود در هوای محیط را مشخص کرده و مقادیر آنها را اندازه گیری کرد. FTIR به طور مستقیم قابلیت تشخیص بیش از 120 آلاینده‌ی هوا همچون مونوکسید کربن، دی اکسیدسولفور و اوزون  را داشته و نیز می تواند مقادیر کمی مربوط به آنها را اندازه گیری کند.

       تکنولوژی FTIR  همچنین توانایی تشخیص و اندازه گیری مقادیر مربوط به آلاینده های گازی همچون تولوئن، بنزن و متانول را دارد. این تکنولوژی بر پایه‌ی این واقعیت بنا نهاده شده است که هر گازی اثر انگشت خاص خودش را دارد. به عبارت دیگر هر گازی رنگ های خاصی را جذ می کند. گیرنده‌ی امواج FTIR ، تمام محدوده‌ی طیف های فروسرخ را  در بر گرفته و اثر انگشت های متفاوت گازهای موجود در محیط را مشخص می کند.

       مونوکسید کربن به طور پیوسته توسط یک آنالیزگر که بر طبق اصل جذب اشعه‌ی فروسرخ عمل می کند، کنترل می شود. هوای محیط به داخل یک اتاقک نمونه گیری کشیده می شود و سپس یک اشعه‌ی فروسرخ از درون این اتاقک عبور می کند. گاز CO  اشعه‌ی فروسرخ را جذب می کند و لذا هر گونه کاهشی در شدت باریکه‌ی اشعه‌ی فروسرخ، ما را از وجود مولکول های CO با خبر می سازد. میزان کاهش شدت اشعه‌ی فوسرخ به طور مستقیم به غلظت CO  موجود در هوای نمونه برداری شده بستگی دارد. یک آشکارساز ویژه، اختلاف تابش بین این باریکه‌ی فروسرخ و نیز یک باریکه‌ی دورگه ای که از یک اتاقک از پیش آماده شده که گاز CO  در آن وجود ندارد تشکیل شده است را اندازه گیری می کند. این اختلاف در شدت تابش فروسرخ، توسط دستگاه های الکترونیکی به یک گزارش متنی از CO  ی موجود در هوای محیط ترجمه می شود. در این ترجمه واحد غلظت CO  بر حسب ppm می باشد. 

 

5-فهرست انتشارات(emission inventories )

 

      همه‌ی اطلاعات جمع آوری شده از طریق اندازه گیری های کمی آلاینده ها و نیز از طریق منابع آلاینده، به منظور کسترش فهرست موجود در مورد خروجی های آلاینده استفاده می شود. "فهرست خروجی های آلاینده، یک لیست کمی از مقادیر و انواع آلاینده هایی است که از طریق همه‌ی منابع آلاینده و در یک منطقه‌ی معین در حال ورود به هوا هستند.

       به همان اندازه که اطلاعاتی از قبیل مقدار و انواع آلاینده های پخش شونده از منابع مهمند، ویژگیها و موقعیت جغرافیایی منابع آلاینده نیز از جمله عناصر بنیادی در یک فهرست خروجی های آلاینده محسوب می شوند.

      یک فهرست از آلاینده های دفع شده از یک منبع، می تواند اهمیت آلودگی هوا و نیز اهداف مربوط به کیفیت هوا را در یک منطقه‌ی معین برآورد کند. فهرست آلاینده های خروجی یکی از اساسی ترین ابزارهای مدیریت کیفیت هوا محسوب می شود. داده های موجود در فهرست خروجی های آلاینده را می توان به منظور شبیه سازی فرایند تشکیل و انتقال آلاینده ها، تخمین غلظت بالقوه‌ی آلاینده در یک منطقه و تخمین میزان تأثیر گذاری بالقوه‌ی نیازهایی که به منظور کاهش خروجی های آلاینده مشخص می گردند،  مورد استفاده قرار می گیرند. دگر‌گونیهای شیمیایی و نیز مدل های کامپیوتری پراکندگی، از داده های مربوط به خروجی ها و نیز از داده های مربوط به علم اوزان و مقادیر استفاده می کنند تا نحوه‌ی شکل گیری و پراکندگی و انتشار آلاینده ها را در یک منطقه طرح ریزی کنند. به عبارت دیگر، در سیستم مدیریت کیفیت هوا، فهرست خروجی های آلاینده، به عنوان ابزارهای با ارزشی برای طرح ریزی و ارزیابی شناخته می شوند.

       آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا، EPA، ایالات این کشور را تشویق به گسترش و نگهداری فهرست های خروجی آلاینده ها، می کند و برای یاری رساندن به ایالت ها در راستای رسیدن به این هدف، کمک های فنی فراهم می کند. این سازمان، به منظور یاری رساندن به ایالت ها و آژانس های محلی در راستای گسترش فهرست خروجی ها، اقدام به چاپ و انتشار برخی اسناد کرده است. ایجاد و گسترش یک فهرست از خروجی های آلاینده، کاری خسته کننده و مفصل است. داده هایی که این فهرست ها را تشکیل می دهند بایستی به طور دقیق جمع آوری و آنالیز شوند.

       در آخر باید گفت که به منظور حصول اطمینان از دقت و اعتبار فهرست های تولید شده، بایستی از راهبردهای کیفی تضمینی و صریح پیروی شود.

+ نوشته شده در  پنجشنبه 1389/11/21ساعت 20:22  توسط faezeh  | 

اسمان ابی

زیاده روی های انسان

خداوند، آفرینش انسان را به گونه ای قرار داده که برای زیستن، به تمامی آفریده های او نیاز دارد. از جمله این آفریده ها، هوای پاک و نیاز انسان به آن است تا بدین وسیله به حیات خود ادامه دهد. خداوند با حکمت و تدبیر خود، شرایط محیط زیست انسان را به گونه ای آفریده که تمامی مواهب دست به دست هم دهند و شرایط زیست سالم را برای او به وجود آورند. حرارت خورشید و تابش آن بر دریاها، بخار شدن آب دریاها، وزش بادها، ریزش باران، و وجود گیاهان و جنگل ها در زمین، همه برای این است که انسان از آنها به خوبی استفاده کند و به پرستش خدای تعالی بپردازد. البته زیاده خواهی های انسان همیشه برای او دردسرساز بوده و سبب شده تا نه تنها از این نعمت ها استفاده درستی نکند، بلکه با دست خود به آلوده کردن محیط زیست و از بین بردن این منابع طبیعی بپردازد.

شکر نعمت

خداوند در قرآن کریم خطاب به انسان ها می فرماید: «مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم و مرا سپاس گویید و ناسپاسی نکنید». امام علی علیه السلام نیز سپاس گزاری از نعمت ها و فراهم آوردن موجبات خشنودی خدا را، نخستین حق از حقوق خدا می داند. هوای پاک، هوایی است که خداوند با توجه به نیاز انسان ها و دیگر موجودات زنده روی زمین، برای حیات آنها خلق کرده است. خدا با آفرینش انسان ها، حیوانات و گیاهان، عوامل تولید کننده هوای پاک را به وجود آورده، برای هر یک از این موجودات شرایط زیست سالم را فراهم کرده است. آفرینش جوّ زمین به گونه ای که هر یک از موجودات بتوانند نیازهای خود را برطرف سازند، از جمله نعمت هایی است که خداوند به مخلوقات ارزانی داشته است. بنابراین، شکر این نعمت ها بر ما واجب و لازم است و آلوده نکردن این هوای سالم و طبیعی، خود نوعی شکر این نعمت به شمار می آید.

پاسخ به یک سؤال

هنگامی که چندی از شهر و دغدغه های آن دور می شویم و قدم در طبیعت پاک و باصفای روستا می نهیم، دلمان می خواهد همه سلول های بدنمان سلول های تنفسی شوند تا از هوای پاک روستا بهره ببریم. درختان بلندی که شاخه هایشان را به دنبال وزش آرام نسیم به این سو و آن سو می فرستند، آسمان آبی، صدای خوش جویبارها و رقص گندمزارها در باد، همه نشان از وجود خدایی دارند که تمامی آفرینش را مسخر انسان کرده است. او هوای پاک را آفرید تا انسان و دیگر موجودات از آن بهره برند و شکرش را به جای آورند. اما آیا از خود پرسیده ایم اگر آفرینش این همه دقیق نبود و هوای پاک برای تنفس موجودات آفریده نمی شد، چه پیش می آمد؟ پس چرا با دستان خود هوای پاک را آلوده کنیم و از نعمت خداوند استفاده بهینه نکنیم.

رعایت حقوق دیگران

هوا، لازمه حیات است و نیاز به آن بیش از آب و غذاست. در اهمیت هوا همین بس که آدمی می تواند بدون غذا چند روز یا چند هفته زندگی کند، ولی بدون هوا چند دقیقه بیشتر نمی توان زنده بود. استفاده از هوای پاک و سالم، از جمله حقوق طبیعی انسان هاست. امام علی علیه السلام می فرماید: «خداوند پاک حقوق مردم را بر حقوق خود مقدم داشت. پس هر که حقوق بندگان خدا را رعایت کند، حقوق خدا را رعایت کرده است». آلوده نکردن هوا، یعنی رعایت این حق از حقوق طبیعی مردم که رضایت خدا و رعایت حقوق او را در پی دارد. همان گونه که دوست داریم در هوای پاک و عاری از هرگونه آلودگی نفس بکشیم، باید برای دیگران نیز همین را بپسندیم و از آلوده کردن هوا بپرهیزیم.

کوچک شمردن گناه

در تعالیم اسلامی، بزرگ ترین گناه، گناهی است که در چشم گنهکار کوچک شمرده شود. آلوده کردن هوا، در نگاه اول شاید گناه محسوب نشود، ولی از بین بردن منابع طبیعی، نوعی زیان رساندن به دیگران و ضایع کردن حق آنان است و این گناهی نیست که آن را کوچک شماریم. آلوده کردن هوا نه تنها سبب زیان رساندن به انسان هاست، بلکه سبب زیان رساندن به همه موجودات زنده ای می شود که در روی کره خاکی زندگی می کنند. ضایع کردن حق مردم و موجودات زنده، در زمره گناهانی است که مانع قبولی اعمال آدمی می شود. بنابراین با انجام هر عملی که سبب آلوده شدن هوای پاک شویم، در حقیقت حقی از حقوق موجودات زنده را از بین برده ایم و این نه تنها مانع قبولی اعمال است، بلکه در روز حسابرسی کیفر سختی را به دنبال دارد.

درسی دیگر از خداشناسی

خداوند در آیات بسیاری، سخن از نشانه هایی به میان می آورد که برای اندیشیدن بندگان خود فرستاده است. امام صادق علیه السلام نیز برترین عبادت را، اندیشیدن درباره خدا و قدرتش می داند و قرآن کریم، آسمان ها، ستارگان و کهکشان ها را آیات خدا برمی شمارد. همان گونه که آیات قرآن سخن است و از خدا می گوید، آسمان نیز کتاب تکوینی عظیم پروردگار است که با آن پهنای حیرت آورش، از خدا و عظمت و علم و قدرت او خبر می دهد. یکی از راه های اندیشیدن درباره قدرت خدا، تماشای آسمان و ستاره هاست. در روستاها و شهرهای کوچک که از آلودگی هوا خبری نیست، می توان ستاره ها را از ابتدای شب به راحتی مشاهده کرد، ولی در شهرهای بزرگ به علت آلودگی هوا، کمتر می توان این ستاره های درخشان را دید و عظمت خدا را به تماشا نشست.

دخالت انسان در نظم طبیعت

طبیعت همه چیز خود را با نظم خاصی به وجود آورده است و بدون دخالت انسان، این نظم و ثبات پایدار خواهد ماند. اما انسان با دخالت خود، این ثبات و خود تنظیمی را به هم می زند. طبیعت خود به خود تا حدی می تواند آلودگی هوا را تصفیه کند، ولی اگر آلودگی به حدی رسید که قادر به هضم یا بازیابی آن نشود، مشکل زا می شود. در حال حاضر، انسان با دخالت های خود در نظم طبیعت، قدرت رفع آلودگی را از آن گرفته است؛ به طوری که نمی تواند در مقابل این همه آلودگی هایی که در خاک، آب و هوا پیش می آید، مقاومت کند و روز به روز منابع بیشتری آلوده می شود یا از بین می رود. با توجه به اینکه محیط زندگی انسان به کره زمین محدود می شود و این کره نیز گنجایش محدودی دارد و انسان نخواهد توانست برای رفع نیازهای خود منابع را از جای دیگری بیاورد، باید در حفظ آن کوشا باشد.

تهدید سلامتی

بشر از آغاز زندگی تاریخی خویش، به منظور برآوردن نیازهای اولیه و اساسی خود، به بهره برداری از منابع موجود دست زده است. این روند پیوسته تا امروز مراحل مختلفی را پشت سر نهاده است. تحولات سریعی که علم و صنعت جدید در طی صد سال اخیر ایجاد کرده، حفره ای که در لایه محافظ زمین در قطب جنوب ایجاد شده، و کاربرد گازهای شیمیایی و باکتری های مرگ آور، باعث نامساعد شدن هوای محیط زیست برای همه موجودات روی زمین شده است. افزایش مقدار کربن حاصل از دودکش کارخانه هایی که مواد سوخت فسیلی مصرف می کنند یا کربن حاصل از سوخت خودروها یا سوختن چاه های نفتی و از بین بردن یا آتش زدن جنگل ها که شش های زمین هستند، باعث تشدید حالت گلخانه ای و در نتیجه، گرم شدن بیش از حد کره زمین می شود و این حالت، سلامت موجودات کره زمین را تهدید می کند.

آینده ای تاریک

مواد آلوده کننده هوا ممکن است منشأ طبیعی داشته باشد، مثل دود حاصل از آتشفشان ها یا آتش سوزی های جنگل ها و علفزارها، ولی بیشتر مواد آلوده کننده خطرناک، از فعالیت های انسان سرچشمه می گیرد. آلودگی هوا حد و مرزی نمی شناسد و همراه باد به سراسر دنیا کشیده شده، باعث ریزش باران های اسیدی می شود و باران های اسیدی نیز جنگل ها را نابود می کند. ضایعاتی که در جوّ زمین و بر اثر انباشته شدن گازهای حاصل از جنگ های شیمیایی، دودکش کارخانه ها و به ویژه خودروها به وجود می آید، جبران ناپذیر است. پیدا شدن حفره ای در لایه محافظ زمین یا افزایش حالت گلخانه ای بیش از حد روی سیاره زمین، به سهولت قابل ترسیم نیست. به خصوص کاهش لایه ازون به حدی جدّی و خطرناک است که حتی دانشمندان نمی توانند به طور دقیق پیش بینی آینده آن را کرده، چاره قطعی برای آن بیابند.

بیماری های ناشی از آلودگی هوا

ساکنان شهرهای بزرگ به علت آلوده بودن هوا، اغلب به ناراحتی های دستگاه تنفسی، قلبی، چشمی، آلرژی یا آسم مبتلا هستند. هوای این شهرهای بزرگ و آلوده، موجب سوزش ریه ها می شود. عفونت قسمت های فوقانی دستگاه تنفس، برونشیت و التهاب ریوی، به دلیل وجود ذرات معلق در هواست. آلودگی هوا احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می دهد و ضریب هوشی کودکان را پایین می آورد. سر درد، ضعف، سرگیجه، تهوع، اختلال در انتقال اکسیژن به بافت های بدن، ضربان شدید قلب، سکته قلبی و کاهش ظرفیت ششی، از دیگر اثرات آلودگی هوا بر سلامت است. مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا، چهار برابر مرگ و میر ناشی از ایدز است. بیماری های ناشی از آلودگی هوا، چهارمین رتبه مرگ و میر را به خود اختصاص داده است.

پیش گیری از آلودگی

برای داشتن هوای پاک و سالم در عصر کنونی که عصر فن آوری و استفاده از وسایل پیشرفته است، باید اقدامی جدّی صورت گیرد؛ چرا که با افزایش جمعیت، اگر روند آلوده کردن هوا به همین ترتیب پیش رود، به زودی شاهد نابودی لایه ازون بوده و با از بین رفتن آن، محیط زیست نابود می شود. استفاده از وسایل نقلیه عمومی، مترو و دوچرخه، انتقال و ساخت کارخانه ها و پالایشگاه ها به خارج از شهرها، تهیه بنزین با فرمولی که بهتر بسوزد و کمتر آلودگی ایجاد کند، کاشت درختان و ایجاد فضای سبز در شهرها، حفظ و احیای جنگل ها، استفاده از سوخت گاز طبیعی و انرژی هسته ای، سرپوشیده کردن فاضلاب ها برای متصاعد نشدن گازهای ناشی از تجزیه آنها در برابر خورشید، دفع و نابود کردن صحیح زباله ها به ویژه زباله های بیمارستانی و...، از جمله اقداماتی است که با انجام آنها می توان از آلودگی هوا جلوگیری کرد.

فرهنگ حفاظت از محیط زیست

حفاظت از محیط زیست گرچه مسئله ای جهانی است، می توان آن را از سطحی کوچک تر آغاز کرد؛ برای مثال حفاظت از محیط خانه، روستا، شهر، رودخانه و دریاچه در برابر آلودگی. البته در این رابطه بیش از هر چیز لازم است نگرش های خود را درباره محیط، مسائل محیطی و حفاظت از محیط زیست ارزیابی کنیم و مورد تجدید نظر قرار دهیم. بسیاری از کارشناسان معتقدند که این کار بیش از هر چیز از راه به اجرا درآوردن روندهای تازه تربیتی امکان پذیر است؛ لذا آموزش گروه های انسانی را برای حفاظت از محیط زیست لازم و ضروری می دانند. شعار «حفاظت از محیط زیست، نگاهبانی از زندگانی خویشتن است»، شعاری است که رفتار فردی و اجتماعی را هدایت می کند تا از امکانات طبیعی زندگی استفاده بهینه کرده، آنها را نابود نسازیم.

آلودگی هوا و گیاهان

امروزه با پیشرفت صنعت، هوای بعضی مناطق به قدری آلوده شده که آسمان آبی، به آسمان قهوه ای تبدیل گردیده است. هوای آلوده نه تنها برای انسان ها و حیوانات، بلکه برای درختان و گیاهان هم زیان آور است و حتی در برخی موارد، به محصولات کشاورزی که غذای ما را تشکیل می دهند نیز آسیب می رساند. زندگی انسان و انواع حیوانات روی زمین به طور مستقیم به غیرمستقیم به گیاهان وابسته است و آنها غذای خود را از گیاهان می گیرد. اکسیژنِ اتمسفر زمین، حاصل فعالیت گیاهان است و گیاهان، از تولید کنندگان اکسیژن روی زمین هستند و تصفیه کنندگان هوا به شمار می روند. حال اگر خود آنها مورد تهدید آلودگی از سوی انسان قرار گیرند، چه باید کرد؟ اگر روزی گیاهان در اثر آلودگی از بین بروند، آیا حیاتی وجود خواهد داشت؟

پدیدآورنده: زهرا رضائیان
+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/11/19ساعت 23:4  توسط faezeh  | 

باران های اسیدی و قلیایی

در چند دهه اخیر میزان اسیدیته آب باران، در بسیاری از نقاط کره زمین افزایش یافته و به همین خاطر اصطلاح باران اسیدی رایج شده است.



در چند دهه اخیر میزان اسیدیته آب باران، در بسیاری از نقاط کره زمین افزایش یافته و به همین خاطر اصطلاح باران اسیدی رایج شده است. برای شناخت این پدیده سوالات زیادی مطرح گردیده است که به عنوان مثال می توان به این موارد اشاره کرد: چه عناصری باعث تغییر طبیعی باران می شوند؟ منشا این عناصر چیست؟ این پدیده در کجا رخ می دهد؟

معمولا نزولات جوی به علت حل شدن دی اکسید کربن هوا در آن و تشکیل اسید کربنیک بطور ملایم اسیدی هستند و PH باران طبیعی آلوده نشده حدود ۶/۵ می باشد. پس نزولاتی که به مقدار ملاحظه ای قدرت اسیدی بیشتری داشته باشند و PH آنها کمتر از ۵ باشد، باران اسیدی تلقی می شوند.
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/11/19ساعت 23:2  توسط faezeh  | 

اهمیت هوای پاک

" اهمیت هوای پاک"

دیدن آسمان آبی با ابرهای سفید این روزها برای اکثر مردم ، به خصوص کسانی که درابرشهرهایی چون تهران زندگی می کنند ، بی شک به یک آرزو شبیه است.

آلودگی هوا یعنی حضور یک ، چند و یا مخلوطی از آلوده کننده های مختلف در هوای آزاد ، به اندازه ای است که برای انسان مضر بوده و یا موجب زیان رساندن به حیوانات ، گیاهان و اموال شود.

اما پدیده آلودگی هوا در مناطق شهری ، یکی از ره آوردهای انقلاب صنعتی است که از سیصد سال قبل شروع و با توسعه صنعتی و زیاد شدن شهرها بر میزان و شدت آن روز به روز افزوده می شود . تکیه اساسی بر منابع انرژی فسیلی از قبیل زغال، نفت ، گاز و در نهایت آزاد شدن مواد ناشی از احتراق این مواد ، فرآورده های مضر و زیانبخشی را به همراه می آورد که حیات موجودات زنده به ویژه انسانها را تهدید می نماید .

از نخستین دهه های قرن بیستم ، به دنبال مشاهده ارتباط میان آلودگی هوا و تخریب محیط زیست ، بسیاری از کشورهای صنعتی پیشرفته ، تحقیقات و برنامه های علمی برای کنترل آلاینده های بسیارمضررا آغاز نمودند ، اما متاسفانه در اکثر قریب به اتفاق کشورهای در حال رشد این مسئله آن طور که باید مورد توجه قرارنگرفته و وضعیت آلودگی هوا در شهرهای بزرگ روز به به وخامت می گذارد.

 به هر حال آلودگی هوا دراثرچهارعامل اصلی ، تشدید می یابد که عمدتاً ازعواقب صنعتی شدن محسوب می شوند :

زیاد شدن تعدادشهرها و ترویج فرهنگ شهرنشینی .

گسترش ترافیک شهری .

توسعه سریع اقتصادی .

افزایش مصرف انرژی در بخشهای دیگر.

البته عامل اصلی آلودگی هوا در شهر تهران و دیگر شهرهای بزرگ ایران ، افزایش بی رویه مصرف انرژی در کشور است.

روز 29 دی ماه ، روز هوای پاک نامیده شده ؛ امید است که به این بهانه یادی از پاکیزگی هوا بکنیم و همه دست در دست هم برای فراهم ساختن هوایی پاک که نیازهمه افراد جامعه است ،  تلاش بیشتری بنماییم.

+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/11/19ساعت 22:57  توسط faezeh  | 

آلاینده های هوا

مقدمه

هوا ، آب ، غذا از نيازهاي اساسي بشر مي باشند و بدون وجود آنها حيات ادامه نخواهد يافت در اين ميان نقش هوا بسيار با اهميت تر است.

مواد آلوده كننده به شكل گاز ، بخارات و ذرات سبب آلودگي هوا مي شوند.

اين مواد اثر سوء برروي انسان ، گياه ، مواد ، مصالح و محيط زيست گذاشته و مي تواند حيات موجودات زنده را تهديد نمايد .

تركيب هواي سالم

از21در صد اكسيژن ، 78 درصد نيتروژن يك درصد گازهاي بي اثر و بخار آب و دي اكسيد كربن

منواكسيد كربن ، ذرات معلق ، اكسيدهاي ازت و گوگرد و هيدروكربن ها از تركيبات طبيعي هوا نبوده

بيماريهاي ناشي از آلودگي هوا

- عفونت حاد دستگاه تنفسي

-بيماريهاي انسدادي دستگاه تنفسي

- آسم ، آمفيزم ، برونشيت هاي حاد و مزمن

- سرطان ريه و مجاري تنفسي

 - بيماريهاي قلبي عروقي ، حملات قلبي

- ناهنجاريهاي مادرزادي ، مشكلات رشد جنين

- سرطان هاي دستگاه گوارش

- كندذهني و عقب ماندگي كودكان

-  سرگيجه ، سردرد ، اختلال در ديد پرخاشگري

واكنشهاي بدن در مقابل آلودگي هوا

سوزش مجاري تنفسي ، سوزش و التهاب مخاط چشم ، سردرد ، سرگيجه ، خواب آلودگي ، ضعف عمومي بدن ، بيهوشي ، حملات قلبي ، حملات تنفسي و در برخي موارد مرگ ناشي از گاز گرفتگي و ........

اثرات آلودگي هوا بر گياهان

سفيد شدن برگها ، از بين رفتن ساختار اسكلت گياه ، لكه دارشدن سطح بالايي برگ ، جلوگيري از رشد و تغيير شكل در نوك برگها ، قهوه اي شدن سطوح برگها

مهمترين علل آلودگي هوا

در فضاهاي باز:

1-آلودگيهاي ناشي از وسايل نقليه موتوري

2- آلودگيهاي صنعتي

3- آلودگيهاي خانگي

در فضاهاي بسته:

1- وسايل گرمايي بدون دودكش

2- وسايل پخت و پز

3- استعمال دخانيات ( سيگار – قليان )

راهكارهايي جهت كنترل آلودگي هوا در محيط هاي باز

- اجتناب از تردد وسايل نقليه دودزا ، اعم از وسايل نقليه شخصي، موتورسيكلتها و.....

- تنظيم موتور خودرو ( معاينه فني)

- استفاده از سوختهايي با آلودگي كمترمثل بنزين بدون سرب ، گاز و غيره

- درختكاري و گسترش فضاي سبز

توصيه هاي بهداشتي در جهت جلوگيري ار آلودگي هوا در محيط هاي بسته

- تهويه هواي محيط بسته
 
- جلوگيري از بكار بردن وسايل گرمايي و پخت وپز نامناسب و فاقد دودكش

- از استعمال دخانيات در فضا هاي بسته محيط كار و منازل جدا پرهيز شود

- استفاده از مناسبترين سوخت كه آلودگي كمتري داشته باشد

- جلوگيري از احتراق ناقص وسايل گرمايشي

- در صورت بروز مسموميت با منواكسيد كربن بلافاصله مصدوم به هواي آزاد انتقال يابد
 
+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/11/19ساعت 22:52  توسط faezeh  | 

ابپاشی تهران

.

سایت مهر نیوز نوشت :

دبیر کمیته اضطرار آلودگی هوای تهران از آبپاشی مناطق مختلف تهران شامل محدوده خیابانهای آزادی تا یافت آباد و آزادی ـ انقلاب، شهید مطهری و طالقانی و مناطق مرکزی شهر توسط هواپیماهای شرکت هواپیمایی خدمات وزارت جهاد کشاورزی خبر داد.

سایت عصر ایران هم در متنی تحلیلی نوشت :

اگر فردی برای درمان تومور مغزی  راهکار کچ گرفتن ” قوزک پا “ی شما را پیشنهاد دهد لابد تصور می شود که قصد شوخی دارد و البته چه شوخی بی مزه ای خواهد بود!

به نظر می رسد قصه پر غصه آلودگی در حد انفجار تهران و برخی راهکارهای اعلام شده از سوی مسئولان برای کاهش آلودگی این ابر شهر هم مانند مثال “درمان تومور مغزی با گچ کردن قوزک پا ” باشد.

عکس های آبپاشی آسمان تهران برای کاهش آلودگی هوا

عکس های آبپاشی آسمان تهران برای کاهش آلودگی هوا

عکس های آبپاشی آسمان تهران برای کاهش آلودگی هوا

عکس های آبپاشی آسمان تهران برای کاهش آلودگی هوا

عکس های آبپاشی آسمان تهران برای کاهش آلودگی هوا

+ نوشته شده در  سه شنبه 1389/11/19ساعت 22:51  توسط faezeh  | 

مطالب قدیمی‌تر